Hỗ trợ hô hấp bằng màng trao đổi Oxy ngoài cơ thể (ECMO) ở trẻ em

Post key: 0630a3ac-c180-59f0-bfdb-039fee52dd35
Slug: ho-tro-ho-hap-bang-mang-trao-doi-oxy-ngoai-co-the-ecmo-o-tre-em
Excerpt: ECMO (Extracorporeal Membrane Oxygenation) là phương pháp hỗ trợ ngoài cơ thể cho trẻ suy tuần hoàn và/hoặc suy hô hấp nặng do các bệnh có khả năng hồi phục khi điều trị tối ưu thông thường thất bại. Bài viết trình bày chỉ định–chống chỉ định (bao gồm các tiêu chí như thở máy với FiO2 100%, OI ≥ 40 kéo dài, PaO2 ≤ 30–40 mmHg trong 2 giờ, pH ≤ 7,25 trong 2 giờ; chống chỉ định như cân nặng < 2 kg, tuổi thai < 34 tuần, chảy máu nội sọ, rối loạn đông máu không kiểm soát), chuẩn bị người thực hiện/phương tiện/người bệnh/hồ sơ, các bước tiến hành: priming–chạy máy chờ, đặt cannula sau tiêm heparin, kết nối hệ thống ECMO, điều chỉnh flow và nồng độ oxy, theo dõi khí máu và ACT, giảm dần vận mạch và cai ECMO; đồng thời hướng dẫn theo dõi sát và xử trí biến chứng (chảy máu, nhiễm khuẩn, tắc cannula/dây, suy thận, xuất huyết não, tắc mạch). Tài liệu tham khảo: Quyết định 2831/QĐ-BYT ngày 04/7/2019 của Bộ Y tế về hướng dẫn quy trình kỹ thuật Nhi khoa.
Recognized tags: thu-thuat, theo-doi, bo-y-te, tre-em

GIỚI THIỆU

ECMO (Extracorporeal Membrane Oxygenation) là phương thức hỗ trợ ngoài cơ thể nhằm điều trị cho người bệnh suy tuần hoàn và/hoặc suy hô hấp nặng do các bệnh có khả năng hồi phục, nhưng điều trị tích cực bằng các phương pháp thông thường không đạt hiệu quả.

CHỈ ĐỊNH VÀ CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Chỉ định

  • Các bệnh lý cần cân nhắc gồm: Thoát vị hoành; Hội chứng hít phân su; Tăng áp động mạch phổi dai dẳng sơ sinh (PPHN); Nhiễm khuẩn nặng; Hội chứng suy hô hấp (bệnh màng trong); Viêm phổi; Ngạt; Hen phế quản n ng thất bại với điều trị nội khoa.
  • Tiêu chuẩn chỉ định: một trong các bệnh lý trên kèm các điều kiện sau.
  • Điều trị tối đa bằng các phương pháp thông thường thất bại: thở máy với FiO2: 100%, PIP tối đa (35mmHg).
  • Giảm oxy kéo dài với OI ≥ 40 kéo dài 4 giờ (OI>25 với thoát vị hoành) hoặc: VI > 90 trong 4 giờ (VI>70 với thoát vị hoành). A-a gradient > 600-624 kéo dài 4-12 giờ.
  • Các diễn biến cấp: PaO2 ≤ 30-40 trong 2 giờ; pH: 7,25 trong 2 giờ.

Chống chỉ định

  • Cân nặng < 2 kg.
  • Tuổi thai < 34 tuần.
  • Bệnh ngoài phổi không có khả năng điều trị.
  • Suy nhiều cơ quan nặng, không hồi phục.
  • Chảy máu nội sọ độ 2-4.
  • Bệnh đông máu hoặc chảy máu không khống chế được.
Chống chỉ định tương đối
  • Thở máy trên 10 ngày.
  • Xuất huyết trong sọ độ 1.

CHUẨN BỊ

Người thực hiện

  • Phẫu thuật viên đã được đào tạo về đặt cannula; bác sĩ phụ; người đưa dụng cụ; bác sĩ gây mê.
  • Kỹ thuật viên chạy máy hoặc điều dưỡng được đào tạo về ecmo và bác sĩ hồi sức.

Phương tiện

  • Máy ECMO, máy trao đổi nhiệt; kiểm tra tình trạng hoạt động; các bơm thay thế và bơm tay; máy đo ACT.
  • Bộ phổi và dây phù hợp với tuổi; cannula 2 nòng theo tuổi.
  • Các dung dịch priming và máu, chế phẩm máu.
  • Dụng cụ phẫu thuật để đặt cannula.
  • Thuốc gây mê.

Người bệnh

  • Khám lâm sàng và đánh giá trước khi thực hiện thủ thuật.
  • Sử dụng các thuốc vận mạch để hồi sức, bảo đảm ổn định về huyết động và hô hấp trước khi tiến hành thủ thuật.

Hồ sơ bệnh án

  • Xác định đúng tên, tuổi và chỉ định; giải thích người nhà; viết cam kết khi làm thủ thuật cũng như khi hỗ trợ ecmo; ký cam đoan.

CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

Kiểm tra hồ sơ

  • Kiểm tra việc hoàn thành các thủ tục hành chính khi làm thủ thuật, bảo đảm đúng chỉ định.

Kiểm tra người bệnh

  • Đánh giá tình trạng huyết động và hô hấp.
  • Xác định vị trí đặt cannula.
  • Kiểm tra sát khuẩn và đảm bảo vô trùng.

Thực hiện kỹ thuật

  • Tiến hành Priming và cho chạy máy ở chế độ chờ.
  • Đặt cannula: bộc lộ mạch máu, tiêm Heparin, sau đó đặt cannula.
  • Kết nối hệ thống ecmo.
  • Khởi chạy ECMO: vặn flow ecmo từ từ tăng dần cho đến khi đạt dòng mong muốn.
  • Điều chỉnh dòng khí từ từ cho đến khi bằng dòng ECMO, nồng độ oxy 60%.
  • Kết nối Mornitor đo áp lực trước bơm và sau phổi.
  • Kiểm tra khí máu và act sau chạy 15 phút.
  • Giảm dần vận mạch và tiến hành cắt.
  • Cài đặt máy thở theo chế độ hỗ trợ.
  • Ghi các thông số ban đầu vào tờ theo dõi.

THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

Theo dõi

  • Theo dõi người bệnh: huyết động, mạch, huyết áp, spo2, thân nhiệt và nước tiểu.
  • Theo dõi máy: flow máy đạt được; các chế độ báo động; áp lực trước bơm; áp lực sau phổi.
  • Theo dõi act: kiểm tra act để đạt mục đích chống đông.

Xử trí tai biến

  • Chảy máu: Truyền máu và các chế phẩm máu; duy trì tiểu cầu > 150 G/L, Fibrinogen > 1,5 g/L; dùng transamin; FFP.
  • Nhiễm khuẩn: thực hiện chặt chẽ quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn và các thủ thuật vô trùng; cấy máu, nội khí quản và vị trí cannula; dùng kháng sinh thích hợp.
  • Tắc Cannula, dây ECMO, phổi nhân tạo: theo dõi, kiểm tra hàng ngày và chủ động thay.
  • Suy thận: lọc máu, lọc màng bụng.
  • Xuất huyết não.
  • Tắc mạch máu: phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo

  1. Quyết định 2831/QĐ-BYT ngày 04/7/2019 của Bộ Y tế ban hành tài liệu hướng dẫn quy trình kỹ thuật Nhi khoa