Cơn hen phế quản cấp

Post key: 11e36d63-a968-5eaf-9960-42b71a22521c
Slug: con-hen-phe-quan-cap
Excerpt: Hen phế quản (HPQ) là bệnh lý viêm mạn tính đường thở, làm tăng phản ứng phế quản với nhiều tác nhân kích thích, dẫn đến co thắt cơ trơn phế quản (thường hồi phục, có thể tự nhiên hoặc sau dùng thuốc giãn phế quản). Đợt cấp HPQ là tình trạng nặng lên các triệu chứng khó thở, ho, khò khè, nặng ngực và giảm thông khí phổi; có thể là biểu hiện đầu tiên của hen và thường khởi phát do phơi nhiễm yếu tố bên ngoài (đặc biệt nhiễm vi rút hô hấp trên, phấn hoa, chất ô nhiễm) hoặc do tuân thủ thuốc kiểm soát kém. Xử trí đợt cấp theo mức độ và bối cảnh: - Tại nhà: giáo dục bệnh nhân tự theo dõi triệu chứng/PEF hoặc FEV1, có bản kế hoạch hành động hen theo vùng màu xanh–vàng–đỏ; tăng thuốc cắt cơn (SABA có thể kèm buồng đệm), tăng sớm thuốc kiểm soát bằng nâng liều ICS (đến mức tối đa theo hướng dẫn), đánh giá đáp ứng; cân nhắc prednisolon uống 40–50 mg/ngày trong 5–7 ngày; liên hệ bác sĩ và tái khám theo khuyến cáo. - Tại y tế cơ sở và tại bệnh viện: áp dụng sơ đồ/algorithm tiếp cận xử trí hen cấp theo mức độ nặng và đáp ứng. Theo dõi sau đợt cấp: tiếp tục thuốc kiểm soát liều cao trong thời gian ngắn (2–4 tuần) hoặc dài hơn (3 tháng) tùy mức độ; kiểm soát yếu tố nguy cơ, rà soát kỹ thuật hít và tuân thủ; đánh giá lại bản kế hoạch hành động; tái khám sớm (2–7 ngày) và hướng dẫn điều chỉnh điều trị đưa về liều nền sau 2–4 tuần (nếu cần phải nâng bậc khi hen kiểm soát kém kéo dài). Tài liệu tham khảo: Quy trình lâm sàng chẩn đoán và điều trị hen phế quản ở người lớn và trẻ em ≥ 12 tuổi. Số: /QĐ-BYT. 24/12/2021.
Recognized tags: dieu-tri, cap-cuu, bo-y-te, theo-doi

GIỚI THIỆU

Hen phế quản (HPQ) là bệnh lý viêm mạn tính niêm mạc đường thở, làm tăng tính phản ứng của phế quản đối với nhiều tác nhân kích thích, từ đó gây co thắt lan tỏa cơ trơn phế quản. Tình trạng co thắt phế quản không cố định; có thể tự hồi phục hoặc đáp ứng sau khi sử dụng thuốc giãn phế quản. Nội dung này được đề cập trong tổng quan hen phế quản ở người lớn và trẻ em ≥ 12 tuổi . Đợt cấp hen phế quản được định nghĩa là sự xuất hiện nặng lên của các triệu chứng khó thở, ho, khò khè, nặng ngực và giảm chức năng thông khí phổi. Đợt cấp có thể xảy ra ở người bệnh đã được chẩn đoán hen, hoặc đôi khi là biểu hiện đầu tiên của hen. Đợt cấp thường khởi phát khi đáp ứng với phơi nhiễm các yếu tố bên ngoài, ví dụ nhiễm vi rút đường hô hấp trên, phấn hoa hoặc chất ô nhiễm, và/hoặc do tuân thủ thuốc kiểm soát kém. Đợt cấp có thể xuất hiện ở mọi bệnh nhân hen, kể cả trường hợp hen phế quản đã được kiểm soát tốt.

XỬ TRÍ

Tại nhà

Giáo dục bệnh nhân tự xử trí đợt cấp hen hiệu quả cần bảo đảm các nội dung sau:
  1. Tự theo dõi triệu chứng và/hoặc chức năng hô hấp
  2. Bản kế hoạch hành động hen
  3. Thăm khám đều đặn
Giai đoạn sớm hoặc nhẹ Giai đoạn muộn hoặc nặng
(Nếu PEF hoặc FEV1 < 60% GTLT; giảm nhanh hoặc không cải thiện sau 48 giờ)
  • Tăng sử dụng thuốc cắt cơn: Tăng tần xuất sử dụng (tăng liều gấp 4 lần, liều Formoterol tối đa 72 mcg/ngày), phối hợp thêm buồng đệm cho bình xịt định liều SABA
  • Tăng nhanh và sớm các thuốc kiểm soát: Tăng liều ICS đến tối đa 2000 mcg Beclomethasone Dipropionate/ ngày hoặc tương đương
  • Đánh giá đáp ứng >>
  • Tiếp tục dùng thuốc cắt cơn
  • Tiếp tục dùng thuốc kiểm soát
  • Thêm prednisolone uống 40-50 mg /ngày, thường trong 5-7 ngày
  • Liên lạc với bác sỹ
Theo dõi sau xử trí đợt cấp tại nhà
Sau khi tự xử trí đợt cấp, người bệnh nên gặp nhân viên chăm sóc sức khỏe ban đầu trong vòng 1-2 tuần để:
  1. Đánh giá kiểm soát triệu chứng
  2. Đánh giá các yếu tố nguy cơ mới đối với đợt kịch phát
  3. Xác định nguyên nhân của đợt kịch phát nếu có
  4. Đánh giá lại bản kế hoạch hành động hen xem có đáp ứng được nhu cầu của người bệnh hay không
  5. Đưa thuốc kiểm soát về liều trước đó sau 2-4 tuần trừ trường hợp đợt cấp xảy ra trên nền hen kiểm soát kém kéo dài. Trường hợp này cần nâng bậc điều trị nhưng trước đó phải kiểm tra kỹ thuật hít và tuân thủ điều trị.
ICS: Corticosteroid dạng hít;
SABA: Thuốc kích thích beta 2 tác dụng ngắn;
FEV1: Thể tích khí thở ra tối đa trong giây đầu tiên;
PEF: Lưu lượng đỉnh;
GTLT: Giá trị lý thuyết

Tại y tế cơ sở

Tại bệnh viện

Tại khoa hồi sức tích cực, xem thêm:

THEO DÕI SAU ĐỢT CẤP

  1. Thuốc cắt cơn: chỉ dùng khi cần
  2. Thuốc kiểm soát: tiếp tục liều cao trong thời gian ngắn (2-4 tuần) hoặc dài (3 tháng) tùy thuộc mức độ cơn hen
  3. Kiểm soát yếu tố nguy cơ gây đợt cấp có thể thay đổi bao gồm cả kiểm tra kỹ thuật hít (xem thêm trong phần tổng quan về hen phế quản ở người lớn và trẻ em ≥ 12 tuổi ) và tuân thủ điều trị
  4. Kiểm tra bản kế hoạch hành động: Người bệnh có hiểu được không? Có được dùng đúng cách không? Có cần thay đổi không?
  5. Tái khám: trong vòng 2-7 ngày
  6. Đánh giá việc sử dụng SABA mỗi lần thăm khám

Bảng kế hoạch hành động hen phế quản

Vùng màu Triệu chứng - Hành động
Xanh: Tốt
  • Không có bất kỳ biểu hiện nàu sau đâu: ho, khò khè, nặng ngực, khó thở ngày và đêm
  • Có thể làm việc và sinh hoạt bình thường
  • Giá trị lưu lượng đỉnh: từ.... đến....L/p hoặc >80% giá trị lý thuyết hoặc giá trị tốt nhất của bạn
HÀNH ĐỘNG
  • Dùng thuốc dự phòng hàng ngày
  • Dùng thuốc cắt cơn dự phòng trước khi vận động nếu bạn bị khó thở khi hoạt động thể lực
  • Tránh các yếu tố kích phát cơn hen
Vàng: Xấu đi
  • Ho, khò khè, tức ngực, thờ nhanh họăc
  • Thức giấc về đêm do triệu chứng hen hoặc
  • Chỉ có thể làm được một số việc thông thường
  • Giá trị lưu lượng đỉnh: Từ….đến…..l/phút hoặc 50% đến 79% lưu lượng đỉnh tốt nhất của bạn
HÀNH ĐỘNG
  • Dùng thuốc cắt cơn để đưa bạn về vùng màu xanh
  • Dùng thuốc cường bêta 2 tác dụng ngắn: 2-4 nhát xịt mỗi 20 phút trong vòng 1 giờ. Dùng máy và thuốc phun khí dung nếu có
  • Gọi cho thày thuốc của bạn: số điện thoại:.................
Đỏ: Báo động
  • Thở rất nhanh hoặc thuốc cắt cơn nhanh hết tác dụng hoặc
  • Không thể làm được những việc thông thường hoặc
  • Các triệu chứng ở vùng màu vàng không cải thiện hoặc xấu đi trong 24 giờ
  • Giá trị lưu lượng đỉnh: từ.... đến.... l/phút hoặc thấp hơn 50% giá trị lưu lượng đỉnh tốt nhất của bạn *
  • HÀNH ĐỘNG
  • Dùng thuốc cường bêta 2 tác dụng ngắn: Dùng bình xịt định liều 4-6 nhật. Dùng máy phun khí dung nếu có
  • Uống prednisolon ……..mg
  • Gọi ngay cho bác sỹ của bạn số điện thoại:.................
  • Đến bệnh viện ngay nếu: Bạn vẫn ở trong vùng đỏ quá 15 phút. Bạn không gọi được cho bác sỹ của bạn

Tài liệu tham khảo

  1. Quy trình lâm sàng chẩn đoán và điều trị hen phế quản ở người lớn và trẻ em ≥ 12 tuổi. Số: /QĐ-BYT. 24/12/2021