GIỚI THIỆU
Nhiễm vi rút Zika là bệnh truyền nhiễm cấp tính, chủ yếu do muỗi Aedes truyền và có khả năng gây dịch. Vi rút Zika thuộc chi Flavivirus, họ Flaviridae.
Bệnh được ghi nhận lần đầu trên khỉ Rhesus tại Uganda vào năm 1947 và được ghi nhận trên người tại Uganda và Tanzania vào năm 1952. Theo thông báo của Tổ chức Y tế thế giới, bệnh do vi rút Zika đang diễn biến phức tạp và lây lan nhanh. Tính đến ngày 19 tháng 1 năm 2016, đã có 27 quốc gia và vùng lãnh thổ ghi nhận trường hợp mắc bệnh do vi rút Zika.
Tại Việt Nam, hiện nay chưa ghi nhận ca bệnh do vi rút Zika, tuy nhiên bệnh vẫn có nguy cơ xâm nhập.
Đa số bệnh do vi rút Zika có diễn biến lành tính; hiếm gặp các ca bệnh nặng và tử vong. Vi rút Zika có thể gây hội chứng não bé ở trẻ sinh ra từ các bà mẹ mắc bệnh trong thời kỳ mang thai. Cho đến nay, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và cũng chưa có vắc xin phòng bệnh.
CHẨN ĐOÁN
Triệu chứng lâm sàng
- Thời gian ủ bệnh: 3 đến 12 ngày.
- Khoảng 60% đến 80% trường hợp nhiễm vi rút Zika không có triệu chứng lâm sàng.
Bệnh thường khởi phát đột ngột với các biểu hiện sau:
- Sốt: thường sốt nhẹ từ 37.5°C đến 38°C.
- Ban dát sẩn trên da.
- Đau đầu; đau mỏi cơ khớp.
- Viêm kết mạc mắt.
- Có thể gặp biến chứng thần kinh, bao gồm Guillain Barre, viêm não màng não hoặc hội chứng não bé ở trẻ sinh ra từ bà mẹ mắc bệnh trong thời kỳ mang thai.
Cận lâm sàng
- Huyết thanh chẩn đoán có thể phát hiện IgM từ ngày thứ 4 sau khi xuất hiện triệu chứng. Tuy vậy, xét nghiệm này có thể cho kết quả dương tính giả do phản ứng chéo với các flavivirus khác như vi rút Dengue và Chikungunya....
- RT-PCR thực hiện trên bệnh phẩm huyết thanh (hoặc các bệnh phẩm khác như nước tiểu, dịch não tủy, dịch ối...) là lựa chọn ưu tiên để chẩn đoán xác định nhiễm vi rút Zika.
- Cần chỉ định theo dõi siêu âm thai đối với phụ nữ có thai nghi nhiễm vi rút Zika nhằm phát hiện biến chứng não bé ở thai nhi.
Chẩn đoán
Chẩn đoán ca bệnh nghi ngờ
- Người bệnh có yếu tố dịch tễ: sinh sống tại hoặc du lịch tới vùng đã có lưu hành dịch do vi rút Zika trong vòng 2 tuần trước khi khởi bệnh.
- Có ít nhất 2 trong số các triệu chứng lâm sàng đã nêu ở phần trên, hoặc có hội chứng Guillain Barre, hoặc trên siêu âm phát hiện thai nhi có não nhỏ hơn bình thường so với sự phát triển của thai nhi.
- Không xác định được các căn nguyên gây bệnh khác (sốt xuất huyết Dengue, Chikungunya...).
Chẩn đoán ca bệnh xác định
- Ca bệnh nghi ngờ và
- RT-PCR vi rút Zika dương tính và/hoặc
- Phản ứng huyết thanh (IgM) dương tính với vi rút Zika.
Chẩn đoán phân biệt
Các căn nguyên vi rút
- Sốt xuất huyết Dengue.
- Chikungunya.
- Rubella.
- Sởi.
- Enterovirus.
- Adenovirus.
Nhiễm vi khuẩn và ký sinh trùng
- Bệnh do Leptospira.
- Bệnh do Ricketsia.
- Nhiễm liên cầu nhóm A.
ĐIỀU TRỊ
Điều trị triệu chứng là chủ yếu, bao gồm:
- Nghỉ ngơi.
- Hạ sốt bằng paracetamol. Không sử dụng aspirin và các thuốc giảm đau kháng viêm NSAID (ibuprofen, meloxicam, piroxicam...).
- Bù nước và điện giải: uống đủ nước oresol hoặc nước sôi để nguội, nước trái cây.
- Vệ sinh mắt bằng dung dịch nước muối sinh lý NaCl 0.9%.
- Theo dõi các biểu hiện tổn thương thần kinh như yếu, liệt cơ,...
-
Đối với phụ nữ có thai, cần hội chẩn với chuyên khoa sản để theo dõi các bất thường của thai nhi:
- Theo dõi siêu âm thai mỗi 2 tuần một lần nhằm phát hiện sớm tình trạng đầu nhỏ hoặc vôi hóa não ở thai nhi.
- Phụ nữ có thai trên 15 tuần nếu nhiễm vi rút Zika có thể được chỉ định chọc ối để làm xét nghiệm RT-PCR, hoặc lấy máu cuống rốn để làm xét nghiệm huyết thanh.
- Trẻ bị dị tật não bé hoặc có tiền sử mẹ nhiễm vi rút Zika khi mang thai cần được theo dõi sự phát triển về tinh thần, vận động, đánh giá thị lực và điều trị các rối loạn như co giật, động kinh (nếu có).
PHÒNG BỆNH
- Hiện chưa có vắc xin phòng bệnh.
- Biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất hiện nay là diệt muỗi và phòng tránh muỗi đốt.
Tài liệu tham khảo
- Quyết định số Số: 439/QĐ-BYT ngày 05 tháng 02 năm 2016. VỀ VIỆC BAN HÀNH HƯỚNG DẪN CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ BỆNH DO VI RÚT ZIKA