Nấm móng

GIỚI THIỆU

Là bệnh lý viêm của móng, tiến triển thầm lặng và thường có tính chất mạn tính.
Ở châu Âu, ước tính khoảng 2-6% dân số mắc nấm móng.
Bệnh do nhiều nhóm nấm khác nhau gây ra, vì vậy biểu hiện lâm sàng rất đa dạng.
Chẩn đoán dựa trên hình ảnh/biểu hiện lâm sàng và được xác nhận bằng xét nghiệm tìm nấm.

Nấm sợi (dermatophyte): chiếm trên 90% các trường hợp nấm móng. Nguyên nhân chủ yếu do một số chủng Trichophyton spp. như T. rubrum, T. violaceum, T. mentagrophyte; hiếm khi do E. floccosum.
Nấm men (yeast): chủ yếu do một số chủng nấm Candida (C. albicans, C. tropicalis…). Ngoài ra còn gặp Malassezia spp. như M. furfur nhưng hiếm.
Nấm mốc (non dermatophyte moulds): ít gặp, do Fusarium spp., Aspergilus spp., S. hyalium, H. toruloidea…

Tùy thuộc vị trí vi nấm xâm nhập vào móng mà biểu hiện lâm sàng có thể khác nhau.

Đây là dạng lâm sàng thường gặp nhất.
Tổn thương thường khởi phát ở phía xa bờ bên của móng.
Tăng sừng hóa dưới móng tiến triển tăng dần theo trục của móng, gây phá hủy móng.
Móng trở nên đục, trắng và mủn.
Trong khi các vùng tăng sừng xen kẽ với những vùng tách móng—đây là nơi cư trú của nấm sợi.
Màu sắc của móng thay đổi: trắng, vàng cam.

Trên bề mặt móng xuất hiện các đốm hoặc khía trắng (SWO: Supperficial white onychomycosis).
Là thể đặc trưng của nhiễm dermatophyte do Trichophyton mentagrophytes hoặc Trichophyton rubrum.
Có thể gặp một số chủng nấm mốc kèm theo.
Tình trạng này hay gặp ở móng chân hơn so với móng tay.
Thể bệnh thường xuất hiện ở người suy giảm miễn dịch (ghép tạng, dùng liệu pháp corticoid toàn thân…), tổn thương có xu hướng lan tỏa và nhiều móng bị tổn thương.

Gây viêm nếp da ở phía gốc móng, đặc biệt ở nếp gấp sau.
Bản móng hình thành các đường rãnh ngắn, gần nhau, song song, sắp xếp dọc theo một dải nâu. Trên nền tiến triển mạn tính, xen kẽ các đợt cấp tính làm tổn thương ngày càng nặng, dẫn đến rối loạn phát triển móng và teo móng. Nguyên nhân thường gặp gồm Candida spp. và vi khuẩn (thường là gram âm).

Toàn bộ móng bị tiêu hủy do hậu quả tiến triển lâu ngày của ba dạng nhiễm nấm nêu trên.

Tất cả các trường hợp nghi ngờ nhiễm nấm móng đều cần thực hiện xét nghiệm trực tiếp tìm nấm.

Lấy bệnh phẩm: tùy theo từng thương tổn lâm sàng mà lựa chọn phương pháp lấy bệnh phẩm phù hợp—cắt và cạo khối sừng mủn dưới móng, hoặc cạo rãnh quanh móng.
Hóa chất: KOH 20% và KOH 20% phối hợp với mực Parker (tỷ lệ 2:1).
Nhận định kết quả: sau 1-3 giờ có thể quan sát sợi nấm và/hoặc tế bào nấm men.

Nuôi cấy trên môi trường Sabouraud có chloramphenicol.
Nhiệt độ 22-25 ^o C.
Thời gian: sau 1-2 ngày đối với nấm Candida; sau 2-3 tuần đối với nấm sợi và nấm mốc.

Ciclopiroxolamin dạng dung dịch 8%: bôi hằng ngày cho đến khi khỏi.
Amorolfin (loceryl) 5%: bôi 1 tuần 1 lần.
- Nếu móng chân còn tốt, chỉ có ít thương tổn ở bờ ngoài hoặc viêm quanh móng nhẹ ở 1-2 móng, có thể sử dụng thuốc sát khuẩn và kem bôi chống nấm.
- Nếu tổn thương nhiều móng hoặc viêm từ 3 móng trở lên, cần phối hợp thuốc bôi và thuốc uống chống nấm.

Fluconazol: 150-200 mg/tuần × 9 tháng.
Griseofulvin: 1-2 g/ngày cho tới khi móng trở nên bình thường.
Itraconazol: 200 mg/ngày × 12 tuần hoặc 200 mg x 2 lần/ngày × 1 tuần/tháng trong 23 tháng.
Terbinafin: 250 mg/ngày × 12 tuần hoặc 250 mg/ngày x 4 tuần, nghỉ 4 tuần, điều trị tiếp 4 tuần.

Các thuốc trên không nên chỉ định đối với phụ nữ có thai và cho con bú.

Fluconazol: 6 mg/kg/tuần × 12-16 tuần (móng tay) hoặc 18-26 tuần (móng chân).
Griseofulvin: 20 mg/kg/ngày cho tới khi móng trở về bình thường.
Itraconazol: 5 mg/kg/ngày (<20 kg), 100 mg/ngày (20-40 kg), 200 mg/ngày (40-50 kg), hoặc 200 mg x 2 lần/ngày (>50 kg) × 1 tuần/tháng trong 2 tháng liên tiếp (móng tay) hoặc 3 tháng liên tiếp (móng chân).
Terbinafin: 62,5 mg/ngày (<20 kg), 125 mg/ngày (20–40 kg) hoặc 250 mg/ngày (>40 kg) × 6 tuần (móng tay) hoặc 12 tuần (móng chân).

Bệnh không gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng, tuy nhiên có thể làm giảm khả năng lao động, gây mất thẩm mỹ và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Nấm móng thường tiến triển âm thầm, diễn biến mạn tính và không có khuynh hướng tự hồi phục; nếu không được điều trị có thể dẫn đến tình trạng mất móng.