SESAME protocol và POCUS-CA siêu âm tại chỗ trong ngừng tim

Siêu âm có thể phát hiện tràn khí màng phổi đã được mô tả đồng thời trong eFAST, BLUE protocol và FALLS protocol. Biểu hiện siêu âm điển hình cần lưu ý gồm các dấu hiệu gợi ý: A lines; mất dấu phổi trượt [Lung sliding (-)], tương đương với dấu hiệu mã vạch (Barcode sign) hay còn gọi là dấu hiệu tầng bình lưu (Stratosphere sign); không có B-lines; không có mạch phổi (Lung pulse). Điểm phổi (Lung point) là tiêu chuẩn để khẳng định tràn khí màng phổi, thể hiện qua sự giao nhau giữa vùng có tràn khí và vùng phổi không bị tràn khí (dấu hiệu bờ biển Seashore sign). Ngược lại, sự hiện diện của B-lines hoặc Lung sliding (+) tương đương dấu hiệu bờ biển (Seashore sign) trên M-mode, hoặc Lung pulse (+) trên M-mode giúp loại trừ tốt tràn khí màng phổi.

Trong BLUE protocol, với dạng A profile gồm Lung sliding (+) và A-lines, siêu âm qua một thăm dò vùng tĩnh mạch để phát hiện huyết khối tĩnh mạch sâu (dưới dạng dấu hiệu [+]) bằng khảo sát tại tĩnh mạch chủ dưới sẽ giúp định hướng một phần nguyên nhân gây thuyên tắc phổi do huyết khối. Để củng cố chẩn đoán, cần thực hiện siêu âm tim cơ bản nhằm phát hiện sự giãn thất phải (RV) ≥ thất trái (LV) trên mặt cắt 4 buồng ở mỏm. Việc quan sát thất phải (RV) hình chữ D và/hoặc vận động vách liên thất nghịch thường trên mặt cắt trục ngắn cạnh ức cũng gợi ý giãn thất phải.

• Nâng cao đầu giường 45 độ, co gối, xoay ngoài.
• Đặt đầu dò Linear: tĩnh mạch đùi (bẹn, háng), tĩnh mạch kheo (mặt sau gối).

Xác định bằng nghiệm pháp ấn: huyết khối lấp đầy lòng tĩnh mạch, đè không xẹp hoặc chỉ xẹp một phần, và/ hoặc khuyết màu; phổ Doppler không thay đổi theo nhịp hô hấp.
Thuyên tắc phổi với biểu hiện trên siêu âm tim là sự giãn thất phải với tỷ lệ kích thước thất phải (RV)/thất trái (LV) ≥ 1 (trong khi sinh lý tỷ lệ LV/RV > 1.3). Đặt bệnh nhân tư thế nằm ngửa, đầu dò đặt tại mỏm tim (khoảng gian sườn 4-5 đường trung đòn trái), trục hướng của đầu dò từ mỏm tim hướng về phía vai phải, ngược chiều 180 độ. Chỉ báo đầu dò hướng về phía vai trái của người bệnh (hướng 3 giờ). Đo kích thước thất phải (RV) và kích thước thất trái (LV), so sánh: nếu RV ≥ LV thì chứng tỏ thất phải giãn trung bình đến nặng.

Cần tìm nguyên nhân dẫn đến giảm thể tích tuần hoàn, bao gồm dịch tự do trong ổ bụng (ví dụ xuất huyết do chấn thương) được mô tả trong siêu âm eFAST (vị trí khảo sát 1/4 trên phải, 1/4 trên trái và hạ vị), cũng như bóc tách động mạch chủ. Đồng thời, đánh giá giảm thể tích có thể dựa trên độ xẹp đường kính tĩnh mạch chủ dưới dIVC (dIVC < 2 cm, độ xẹp IVC > 50% trong thì hít vào, tương đương với CVP < 10 cm H2O), kích thước các buồng tim nhỏ trong cả thì tâm thu và tâm trương, và dấu hiệu nụ hôn [KISS] trên mặt cắt trục ngắn cạnh ức (tạo bởi sự chụn lại của các thành thất và cơ nhú trong mỗi nhịp tim do thiếu thể tích trong buồng tim). Ngoài ra, trong quá trình truyền dịch, giai đoạn ban đầu có thể thấy siêu âm phổi dạng A-lines, sau đó chuyển sang dạng B-lines (phù phổi) được xem là giới hạn của liệu pháp truyền dịch (không còn đáp ứng với truyền dịch) và được mô tả trong FALLS protocol. Để khảo sát bóc tách động mạch chủ, đặt đầu dò ở vị trí dưới mũi ức (thượng vị), thực hiện quét động mạch chủ theo chiều ngang và chiều dọc. Có thể nhận thấy hình ảnh một vách (hay vạt - flap) nằm ngay bên trong lòng động mạch chủ, đây là hình ảnh điển hình của bóc tách động mạch chủ trên siêu âm. Ở người bình thường, đường kính động mạch chủ khoảng 2 cm; khi > 3 cm gợi ý phình động mạch chủ.

Tràn dịch màng tim cũng được mô tả trong siêu âm eFAST và FALLS protocol. Việc xác định tràn dịch màng tim có thể sử dụng một trong hai vị trí đặt đầu dò: dưới mũi ức hoặc trục dọc cạnh ức (trong trường hợp khó khăn khi thực hiện ở vị trí dưới mũi ức). Trục dọc cạnh ức trái: đặt đầu dò tại khoảng gian sườn thứ 3 bên trái xương ức. Chỉ dấu đầu dò hướng về phía vai phải của bệnh nhân. Mặt cắt này mô tả thất phải (RV), thất trái (LV), gốc động mạch chủ (Ao) và nhĩ trái (LA). Lưu ý: trong tình huống này, chỉ dấu đầu dò trên màn hình máy siêu âm bị đảo ngược sang phải. Một cách thay thế là xoay ngược đầu dò 180 độ hướng về phía bên trái bệnh nhân trong khi vẫn giữ nguyên chỉ dấu đầu dò bên trái mặc định trên màn hình máy siêu âm. Ở mặt cắt trục dọc cạnh ức cần phân biệt tràn dịch màng tim (Pericardical effusion) với tràn dịch màng phổi (Pleural effusion), lấy động mạch chủ xuống (Descending aorta) làm mốc. Tràn dịch nằm phía trên động mạch chủ là tràn dịch màng tim và ngược lại, tràn dịch nằm phía dưới động mạch chủ xuống là tràn dịch màng phổi. Siêu vùng 1/4 trên trái và phải phát hiện tràn dịch màng phổi cũng cố cho chẩn đoán tràn dịch màng phổi. Phân loại mức độ tràn dịch màng tim:

Ngoài các nguyên nhân đã nêu, siêu âm tim qua lồng ngực còn có thể phát hiện các nguyên nhân khác gây ngừng tim, bao gồm: rối loạn vận động vùng (một biến chứng của nhồi máu cơ tim), bệnh lý van tim, thủng vách liên thất,…. Các tình huống này có thể đòi hỏi mức độ hiểu biết chuyên sâu hơn về siêu âm tim. Do đó, cần cân nhắc sự hỗ trợ của bác sĩ chuyên về siêu âm tim (ví dụ: bác sĩ tim mạch).