U mềm lây

GIỚI THIỆU

U mềm lây được Batcman mô tả lần đầu vào năm 1817; đến năm 1905, Juliusberg xác định căn nguyên gây bệnh là một virút có tên khoa học Molluscum Contagiosum virus (MCV).
Tại Hoa Kỳ, theo ước tính có khoảng 1% dân số mắc u mềm lây ít nhất một lần trong đời. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, song thường gặp nhất ở trẻ em.
Phương thức lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua các dụng cụ, khăn, tắm chung bể tắm, dùng dụng cụ thể thao chung hoặc ngồi cùng ghế.

Virút MCV thuộc nhóm poxvirus, kích thước lớn (200×300×100mm). Có 4 type vi rút gồm MCV 1, 2, 3 và 4. Hai type thường gặp là MCV 1 và MCV 2; trong đó type 1 là nguyên nhân chủ yếu, còn type 2 thường gây u mềm lây ở người lớn và được xếp vào nhóm các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Trên lâm sàng, việc phân biệt các type gây bệnh thường rất khó, chủ yếu dựa vào các xét nghiệm PCR.
Nhiều yếu tố thuận lợi cho sự khởi phát được ghi nhận, đặc biệt gồm tình trạng da khô, viêm da cơ địa và điều trị bằng các kem corticoid.

Chủ yếu dựa vào lâm sàng.

Ít được chỉ định.

Mô bệnh học: thượng bì quá sản mạnh; gồm nhiều tiểu thể mềm bắt màu ưa axít, sắp xếp sát cạnh nhau, nén chặt thành từng thuỳ hình quả lê; trung tâm có miệng dạng núi lửa. Các thuỳ xâm lấn xuống trung bì nông. Trung bì: xâm nhập ít bạch cầu đơn nhân xung quanh các huyết quản ở trung bì nông.
Các xét nghiệm khác
- Xét nghiệm phát hiện kháng thể kháng virút u mềm lây trong huyết thanh.
- Xét nghiệm tế bào bằng kỹ thuật nhuộm giêm-sa hay gram nhằm phát hiện các tế bào sừng có kích thước lớn, trong chứa nhiều thể vùi.
- Xét nghiệm phát hiện kháng nguyên MCV bằng kỹ thuật miễn dịch huỳnh quang.

Milia: do sự tắc nghẽn của các tuyến mồ hôi; tổn thương cơ bản là các sẩn kích thước từ 1-2 mm, nổi cao trên mặt da, chứa nhân màu trắng, không ngứa, không đau; vị trí thường ở mặt, ngực và thân mình.
Hạt cơm phẳng: tổn thương cơ bản là sẩn hơi nổi cao trên mặt da; bề mặt hơi sần sùi; kích thước từ 1 đến 5mm; hình tròn hay hình đa giác, màu da hay thẫm màu; ranh giới rõ, đứng riêng lẽ hoặc thành đám, đôi khi thành dải (dấu hiệu Koebner).
U ống tuyến mồ hôi
- Tổn thương là các sẩn nhỏ kích thước 1-5mm, màu như màu da hoặc màu vàng nhạt, nâu nhạt, trắng; sẩn tương đối cứng chắc, trơn nhẵn và thường có tính phân bố đối xứng.
- Vị trí: thường ở vùng quanh mắt, nhất là mi dưới, gò má, trán, mặt, cổ, nách, ngực, bụng, đùi, sinh dục, cẳng chân.
Penicillium marneffei: Penicillium marneffei thường gặp ở người bệnh nhiễm HIV/AIDS. Tổn thương là các sẩn chắc kích thước từ 2-3mm, nổi cao trên mặt da, màu da bình thường, có lõm giữa; đứng riêng lẻ hoặc thành chùm ở bất kỳ vị trí nào của cơ thể. Xét nghiệm nấm dương tính.

Dung dịch KOH 10%: bôi dung dịch lên đúng tổn thương, ngày bôi hai lần (sáng, tối) cho đến khi hết tổn thương.
Imiquimod 5%: bôi thuốc vào buổi tối, rửa sạch sau 8-10 giờ. Một tuần bôi ba ngày liên tiếp, nghỉ 4 ngày, tuần tiếp theo điều trị với liệu trình tương tự. Thời gian bôi tối đa có thể tới 16 tuần.
Salicylic 2-5%: bôi ngày 2-3 lần cho đến khi hết tổn thương.
Nitơ lỏng (-196oC): xịt nitơ lỏng lên đúng tổn thương để gây đông vón tổn thương. Cần lưu ý tránh làm tổn thương vùng da lành xung quanh, nhất là các tổn thương quanh mắt.

Bôi Cantharidin, axít trichoroacetic, podophyllotoxin hoặc tiêm interferon trong tổn thương. Một số tác giả sử dụng laser màu (pulsed dye laser) với bước sóng 585 nm.

Tránh chà xát, tránh gãi.
Kem giữ ẩm da.
Sát khuẩn.
Hạn chế sử dụng thuốc bôi có chứa corticoid vì có thể tạo điều kiện cho virút lây truyền.

Bệnh có tính chất lành tính và có thể tự khỏi sau một thời gian tiến triển.
Một số trường hợp có biến chứng chàm hoá xung quanh tổn thương do người bệnh gãi nhiều và do đáp ứng miễn dịch của cơ thể đối với tác nhân gây bệnh.

Vệ sinh cá nhân.
Tránh tiếp xúc với nguồn lây bệnh, đặc biệt ở nơi có nhiều virút như bể bơi, nhà tắm công cộng.
Theo dõi và điều trị sớm ở những người có nguy cơ mắc bệnh cao như trẻ em bị viêm da cơ địa, khô da.