COVID-19: Sảng

GIỚI THIỆU

Các điểm cốt lõi trong điều trị Sảng ở người bệnh mắc COVID-19 theo tiếp cận theo từng bước.

Điều trị không dùng thuốc: tránh các thuốc có thể làm nặng/khởi phát sảng (benzodiazepin, kháng histamin, kháng cholinergic), tăng cường tái định hướng (bản thân, không gian, thời gian), tối ưu liên lạc qua phương tiện điện tử, vận động sớm (ra khỏi giường), thiết lập chu kì thức–ngủ bằng đèn phòng và kích thích, loại bỏ sớm các yếu tố gây cản trở không cần thiết (catheter, đường truyền, các thiết bị khác), và sử dụng kính/máy trợ thính khi người bệnh đủ tỉnh táo.
Đồng thời, cần tìm và xử trí sớm các nguyên nhân thúc đẩy sảng như rối loạn điện giải, tăng ammoniac máu, táo bón và nhiễm trùng.
Điều trị thuốc: khi có kích động/hung hăng nặng hoặc không đáp ứng điều trị không dùng thuốc; dùng haloperidol với liều khởi đầu và cách điều chỉnh liều theo ngưỡng thời gian và giới hạn liều tối đa; cân nhắc QTc và tránh/ngừng haloperidol khi QTc > 500 ms theo mục tiêu chăm sóc; với kích động kháng trị haloperidol, có thể cân nhắc phối hợp benzodiazepin thay vì dùng đơn độc benzodiazepin trong bối cảnh đang dùng haloperidol.

Tránh sử dụng các thuốc có khả năng gây sảng, bao gồm benzodiazepin, kháng histamin và kháng cholinergic.
Chủ động hỗ trợ người bệnh tái định hướng liên tục về bản thân, không gian và thời gian, cũng như các sự việc diễn ra xung quanh.
Tối đa hóa việc liên lạc giữa người bệnh với gia đình và nhân viên y tế bằng phương tiện màn hình điện tử.
Vận động sớm, bảo đảm cho người bệnh ra khỏi giường khi phù hợp.
Tăng cường chu kì thức – ngủ bằng cách sử dụng đèn phòng và các kích thích thích hợp.
Loại bỏ kịp thời các chướng ngại không cần thiết như catheter, đường truyền và các thiết bị khác.
Đảm bảo người bệnh được sử dụng kính và/hoặc máy trợ thính khi đủ tỉnh táo.
Cần điều trị các vấn đề y khoa có thể là yếu tố thúc đẩy sảng; các điều trị này chỉ nên tiến hành khi phù hợp với mục tiêu chăm sóc, bao gồm rối loạn điện giải, tăng ammoniac máu, táo bón và nhiễm trùng.

Áp dụng điều trị bằng thuốc đối với tình trạng kích động/hung hăng nặng hoặc khi không đáp ứng với điều trị không dùng thuốc.
Haloperidol liều 0,5 – 1mg đường tiêm tĩnh mạch/uống khi cần. Nếu người bệnh kích động nặng và không có đường truyền tĩnh mạch, có thể tiêm bắp.
Nếu không giảm kích động trong vòng 30 phút, tăng gấp đôi liều. Tiếp tục tăng liều khi cần, nhưng không vượt quá liều tối đa là 6mg uống/tiêm tĩnh mạch/tiêm bắp mỗi lần. Không dùng quá 20mg trong 24 giờ.
Sau khi đã xác định được liều hiệu quả, duy trì liều cố định mỗi 6 – 8 giờ; đồng thời thêm 1 liều tương tự liều đang dùng mỗi 4 – 6 giờ khi có cơn kích động đột xuất.
Khi mục tiêu chăm sóc không chỉ tập trung vào việc tăng sự thoải mái, cần cân nhắc kiểm tra QTc và tránh hoặc ngưng Haloperidol nếu QTc > 500msec.
Đối với kích động kháng trị với haloperidol: thêm benzodiazepin ở người bệnh đang dùng haloperidol được xem là an toàn hơn so với dùng đơn độc benzodiazepin trong bối cảnh đang dùng haloperidol.

Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị COVID-19 (Ban hành kèm theo Quyết định số 4689/QĐ-BYT ngày 06 tháng 10 năm 2021 của Bộ Y tế)