Ngộ độc-quá liều Tylenol (Acetaminophen/Paracetamol)

Post key: 50517e65-ac62-57ea-b7d8-47a1d04a0b4f
Slug: ngo-doc-qua-lieu-tylenol-acetaminophen-paracetamol
Excerpt: Hướng dẫn tiếp cận và xử trí ngộ độc quá liều acetaminophen/paracetamol (Tylenol): nhận diện diễn tiến theo thời gian, đánh giá theo ABCDE, tìm dấu hiệu suy gan (đau hạ sườn phải, vàng da, rối loạn đông máu, nhiễm toan chuyển hóa, bệnh não). Chẩn đoán phân biệt với viêm gan do rượu/virus/thuốc-chất độc khác, bệnh gan mật, hội chứng Reye và “sốc gan”. Thăm dò gồm theo dõi ALT/INR và các chỉ số (glucose, bicarbonate, creatinine…), nồng độ acetaminophen theo biểu đồ Rumack–Matthew (cân nhắc uống nhiều lần hoặc dạng giải phóng chậm). Điều trị can thiệp sớm: than hoạt (nếu đến viện trong 4 giờ đầu và không chống chỉ định), và N-acetylcysteine (NAC) theo chỉ định dựa trên nguy cơ/ nồng độ/ thời điểm uống; phác đồ đường uống hoặc đường tĩnh mạch 21 giờ (kéo dài/điều chỉnh khi có suy gan). Hỗ trợ và xử trí biến chứng: kiểm soát hạ huyết áp (dịch và vận mạch khi MAP <65 sau hồi sức dịch), xử trí rối loạn đông máu khi đang chảy máu, tránh thuốc an thần, đánh giá tiêu chí chuyển trung tâm ghép gan (Kings College) khi có dấu hiệu suy gan nặng. Tài liệu tham khảo: Intoxication–Tylenol Overdose. CERTAIN.
Recognized tags: chan-doan, dieu-tri, cap-cuu, xet-nghiem, hinh-anh

GIỚI THIỆU

Than phiền chính: Bệnh sử sử dụng thuốc Tylenol, kèm buồn nôn, đau bụng và vã mồ hôi.
Chủ đề được thảo luận chi tiết tại: Ngộ độc Paracetamol

CÁC DẤU HIỆU

Các biểu hiện khi tiếp cận ban đầu
Thứ tự Mô tả
A (đường thở) Đánh giá đường thở
B (hô hấp) ↑ Tần số thở
C (tuần hoàn) Huyết áp ↓/↑/bình thường, nhịp tim ↑/bình thường
D (khiếm khuyết thần kinh) Ban đầu bình thường (A), sau đó thay đổi (V,P,U,D)*
E (bộ lộ thăm khám) Xanh xao, vã mồ hôi, đau hạ sườn phải
LPC (xét nghiệm tại giường)
Khí máu động mạch(ABG): ↓ pH, ↓HCO3, ↓ PaCO2
UPC (siêu âm tại giường) Gan to nhẹ
* A (tỉnh táo), V (đáp ứng với lời nói), P (đáp ứng với kích thích đau), U (bất tỉnh), D (mê sảng)

BỆNH SỬ

  • 0-24 giờ: Có thể không có triệu chứng; toàn thân khó chịu, buồn nôn, nôn ói, đau bụng lan tỏa, mệt mỏi, chán ăn.
  • 24-72 giờ: Đau hạ sườn phải (1/4 trên phải của bụng).
  • 72-96 giờ: Vàng da, nôn ói, rối loạn tiêu hóa, rối loạn đông máu, bệnh não, nhiễm toan chuyển hóa, viêm tụy; có thể suy thận cấp.
  • >96 giờ: Giải quyết hoàn toàn tình trạng nhiễm độc gan HOẶC suy đa cơ quan và tử vong.

CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT

  • Viêm gan do rượu
  • Viêm gan do thuốc hoặc chất độc khác
  • Viêm gan do virus
  • Bệnh gan mật
  • Hội chứng Reye
  • Viêm gan do thiếu máu cục bộ ("sốc gan")

THĂM DÒ

Theo dõi

  1. Nếu có tăng ALT:
    • Kiểm tra ALT và INR 12 giờ một lần.
  2. Nếu ALT > 1000 IU/L, INR >1,5 HOẶC bệnh não:
    • Kiểm tra ALT, INR, bicarbonate, glucose, creatinine mỗi 12 giờ.
  3. Trước khi kết thúc điều trị:
    • Nồng độ Acetaminophen, INR, bicarbonate, creatinine
    • Tiếp tục điều trị nếu có kết quả bất thường
  4. Chuyển đến trung tâm ghép gan cấp cứu: Tiêu chí của Kings College
    • pH động mạch <7,3 HOẶC
    • INR >6,5 Creatinine > 3,4 mg/dl bệnh não gan độ 3 hoặc 4
      • Bệnh não gan độ 3: lú lẫn rõ rệt, nói không mạch lạc, ngủ nhưng dễ đánh thức bởi kích thích
      • Bệnh não gan độ 4: hôn mê
  5. Biểu đồ Rumack-Matthew: Chi tiết tại: Rumack-Matthew và phác đồ NAC đường uống cho ngộ độc Paracetamol
    • Bắt đầu việc điều trị dựa trên mức Acetaminophen được rút ra từ 4 giờ trở lên sau một lần uống Acetaminophen
    • Nếu xảy ra nhiều lần uống Acetaminophen, hãy bắt đầu điều trị bất kể mức độ nào
    • Nếu uống dạng thuốc(giải phóng chậm) tác dụng kéo dài, hãy lấy mức 4 giờ sau khi uống và sau đó 8 giờ sau khi uống để đảm bảo đã đạt đến đỉnh điểm

Xét nghiệm bổ sung

  • Nồng độ salicylate(Aspirin) huyết thanh; xét nghiệm mang thai ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ; AST, ALT, BUN và creatinine huyết thanh; glucose; nồng độ bilirubin toàn phần trong huyết thanh; PT, INR, NH3; sàng lọc nước tiểu để tìm các loại thuốc hoặc độc chất khác; lipase, amylase, amoniac và phân tích nước tiểu.

Chẩn đoán hình ảnh

  • CT bụng (nhiễm độc gan)

CÁC BIỆN PHÁP CAN THIỆP

Các thuốc điều trị

Than hoạt 50 gram

  • Chỉ định cho bệnh nhân vào viện trong vòng 4 giờ đầu do quá liều cấp tính.
  • Chống chỉ định: tổn thương đường thở, dùng thuốc an thần, tổn thương đường tiêu hóa.

N-Acetylcysteine (NAC)

- Chỉ định:
  • Nồng độ acetaminophen trong huyết thanh cao hơn mức điều trị trên biểu đồ Rumack-Matthew
  • Không đo được nồng độ acetaminophen trong huyết thanh
  • Không rõ thời gian uống
  • Quá liều xen kẽ
  • Uống >150 mg/kg hoặc 7,5 g
  • Có bằng chứng về nhiễm độc gan
- Đường uống
  • Chỉ dùng được nếu: không mang thai, không nhiễm độc gan, còn chức năng đường tiêu hóa.
  • Liều dùng: liều tấn công 140 mg/kg(liều tải), sau đó dùng 17 liều 70 mg/kg mỗi 4 giờ.
  • Thời gian: 24-36 giờ nếu không có dấu hiệu suy gan và nồng độ acetaminophen <10 mcg/mL.
- Đường tĩnh mạch(IV): Phác đồ truyền tĩnh mạch 21 giờ
  • Liều tấn công 150 mg/kg trong 60 phút, theo sau đó truyền 50 mg/kg trong 4 giờ, sau đó 100 mg/kg trong 16 giờ.
  • Không có bằng chứng suy gan: phác đồ chỉ 21 giờ.
  • Có bằng chứng suy gan: phác đồ 21 giờ, sau đó là 6,25 mg/kg/giờ cho đến khi INR <2.

Thuốc chống nôn

  • Ondansetron hoặc metoclopramide

Liên hệ/ hội chẩn

  • Nhóm ghép gan nếu bệnh nhân bị suy gan
    • Suy gan được phân biệt với tổn thương gan bằng sự hiện diện của bệnh não.
Xem thêm: Suy gan cấp nặng, hôn mê gan

XỬ TRÍ TIẾP THEO

Quản lý biến chứng

  1. Hạ huyết áp: Hồi sức dịch, bắt đầu thuốc vận mạch nếu MAP <65 sau khi được hồi sức dịch đầy đủ.
    • Cẩn thận không hồi sức dịch quá mức: sẽ làm tăng phù não.
  2. Rối loạn đông máu: Huyết tương tươi đông lạnh và kết tủa lạnh chỉ khi đang chảy máu.
  3. Tránh dùng thuốc an thần: Sẽ không được loại bỏ bởi gan và có thể tích tụ.

THẬN TRỌNG

Các biến chứng

  1. Thoát vị não
  2. N-acetylcysteine nhìn chung được xem là an toàn.
    • Hiếm khi xảy ra sốc phản vệ không qua trung gian IgE.
    • Có thể gặp nôn ói liên quan đến việc sử dụng các chế phẩm thuốc dành cho đường uống.

Tài liệu tham khảo

  1. Intoxication-Tylenol Overdose. CERTAIN