Kỹ thuật tiêm dưới da

Kỹ thuật tiêm dưới da

Kỹ thuật tiêm dưới da (SC)
Các bước thực hành	Phương pháp	Lý do	Lưu ý
1. Nhận định tình trạng người bệnh	Tri giác, tuổi (già, trẻ), lớp mỡ dưới da dày hay mỏng, mức độ vận động đi lại của người bệnh (yếu liệt), số lượng và loại thuốc cần dùng, thuốc pha; xác định xem người bệnh có dị ứng với các loại thuốc nào.	Lựa chọn dụng cụ tiêm (ống tiêm và kim tiêm) phù hợp, đồng thời phòng ngừa người bệnh dị ứng với thuốc.	Tùy theo kích thước và cân nặng người bệnh mà xác định góc tiêm thích hợp. Phòng ngừa sốc phản vệ khi tiêm thuốc; không dùng lại loại thuốc mà người bệnh đã từng bị dị ứng.
2. Nhận định kiến thức về thuốc của người bệnh	Đánh giá người bệnh có kiến thức về việc sử dụng thuốc hay không.	Hướng dẫn cách theo dõi cho người bệnh.	Dùng từ ngữ dễ hiểu.
3. Kiểm tra đối chiếu	Kiểm tra lại y lệnh về thuốc của bác sĩ theo nguyên tắc “5 đúng”.	Đảm bảo sử dụng thuốc đúng y lệnh.	Đúng người bệnh, đúng thuốc, đúng liều, đúng thời gian, đúng đường dùng.
	Đối chiếu họ tên, tuổi người bệnh, số giường, số phòng.	Tránh nhầm lẫn đối tượng sử dụng thuốc.	Yêu cầu người bệnh nói tên.
4. Chuẩn bị người bệnh	Báo trước và giải thích cho người bệnh.	Giúp thực hiện thủ thuật thuận lợi và an toàn; tạo tâm lý yên tâm để người bệnh hợp tác.	Dùng từ ngữ dễ hiểu.
5. Rửa tay	Mang khẩu trang và rửa tay thường quy.	Hạn chế nhiễm trùng cho người bệnh; đảm bảo an toàn khi thực hiện kỹ thuật vô khuẩn.	Tóc gọn gàng, khẩu trang che kín mũi, miệng; rửa tay sạch hết các mặt của đôi tay.
6. Xác định vị trí tiêm	- Đầu dưới cơ Delta. - Hai bên bả vai. - Hai bên rốn, cách rốn 5 cm. - 1/3 giữa mặt ngoài, mặt trước đùi.	Giảm nguy cơ tai biến do tiêm sai vị trí.	Lượng thuốc tiêm dưới da không quá 1 ml.
7. Mang găng tay	Mang găng tay sạch.	Bảo vệ nhân viên y tế tránh lây nhiễm từ người bệnh.	Mang găng theo cách sạch, chọn cỡ găng phù hợp để thao tác gọn gàng.
8. Sát khuẩn vùng tiêm	Dùng bông cầu cồn vô khuẩn để sát khuẩn rộng vùng tiêm.	Hạn chế nhiễm khuẩn từ vùng da xung quanh; đảm bảo an toàn tại vị trí đâm kim.	Sát khuẩn rộng từ trong ra ngoài 5 cm bằng bông cầu cồn 70độ hoặc cồn i-ốt.
9. Sát khuẩn lại tay	Sát khuẩn tay lại bằng dung dịch rửa tay nhanh.	Giảm lây nhiễm chéo.	Sát khuẩn kỹ các đầu ngón tay.
10. Tiêm thuốc	Đuổi khí	Kiểm tra lại liều thuốc chính xác; ngừa tai biến do khí gây ra.	Để bơm tiêm thẳng đứng, loại bỏ khí trong ống tiêm tránh làm mất thuốc.
	Véo da, đâm kim góc 45 độ so với mặt da	Tiêm vào mô liên kết lỏng lẻo dưới da.	Tiêm đúng vị trí.
	Rút nòng kiểm tra không có máu	Xác định chắc chắn vị trí kim nằm trong mô liên kết dưới da.	Rút nòng; nếu thấy máu chảy ra tức là kim đã vào mạch máu, cần rút kim ra và đâm kim lại ở vị trí khác.
	Bơm thuốc chậm	Giảm mức độ kích thích cho người bệnh.	Quan sát sắc mặt người bệnh khi bơm thuốc để phát hiện sớm các phản ứng bất thường.
	Rút kim nhanh	Hạn chế tổn thương mô.	Rút kim nhanh theo hướng đã đâm vào.
	Sát khuẩn lại vị trí tiêm	Tránh lây nhiễm qua lỗ chân kim.	Dùng bông cầu cồn massage nhẹ vùng tiêm.
11. Cố định kim	Cố định kim an toàn.	Tránh nguy cơ gây lây nhiễm do vật sắc nhọn.	Bỏ hẳn bơm và kim tiêm vào thùng nhựa cứng màu vàng.
12. Chuẩn bị người bệnh	Thông báo, giải thích để người bệnh biết việc đã hoàn tất, đồng thời hỗ trợ để người bệnh tiện nghi.	Giúp người bệnh được tiện nghi.	Dùng từ ngữ dễ hiểu; thái độ phải niềm nở, ân cần, vui vẻ khi giao tiếp.
13. Ghi hồ sơ	Ghi ngày giờ sử dụng thuốc, liều dùng, phản ứng của người bệnh (nếu có) và tình trạng người bệnh.	Đánh giá tình trạng sau khi dùng thuốc; theo dõi và quản lý người bệnh.	Ghi chú cẩn thận các đáp ứng và phản ứng của người bệnh khi dùng thuốc qua đường tiêm.

Vị trí tiêm: tiêm vào mô liên kết lỏng lẻo dưới da.

• Cơ Delta: đầu dưới cơ Delta.
• Hai bên bả vai.
• Hai bên rốn, cách rốn 5 cm.
• 1/3 giữa mặt ngoài, mặt trước của đùi.

Khi tiêm dưới da cần rút nòng kiểm tra máu để xác định kim không vào mạch máu. Tuy nhiên, trong tiêm thuốc Heparin và Insulin thì không cần rút nòng để thử máu do có thể tạo cục máu đông tại vùng tiêm.

• Đặc biệt trong tiêm Insulin: đây là thuốc dùng để điều trị nhằm kiểm soát đường huyết ở người bệnh đái tháo đường; vì vậy cần thay đổi vị trí tiêm. Nên chọn vùng tiêm đối xứng để duy trì lượng thuốc đều trong cơ thể. Thời gian hấp thu thuốc phụ thuộc vào vị trí tiêm; nhanh nhaát là tiêm trên vùng cơ thẳng bụng, sau đó đến cơ Delta, đùi và vùng mông. Do đó, người điều dưỡng phải nhận định chính xác tình trạng đường huyết và thời gian ăn của người bệnh để lập kế hoạch dùng thuốc phù hợp.
• Ngoài ra, trong tiêm dưới da còn có tiêm Heparin. Heparin là thuốc chống đông máu; vì vậy người bệnh điều trị bằng Heparin có nguy cơ xuất huyết. Người điều dưỡng phải thông báo các dấu hiệu cho người bệnh để phát hiện kịp thời các tai biến, như chảy máu chân răng, đốm xuất huyết dưới da, dễ bị tạo máu bầm,...v.v.