U nang buồng trứng

Nang bọc noãn hình thành do nang De Graff không vỡ đúng ngày qui định, vì vậy nang tiếp tục lớn dần; thường đạt kích thước từ 3-8 cm hoặc lớn hơn.

Có hai loại nang hoàng thể: nang tế bào hạt và nang tế bào vỏ.

• Là nang cơ năng, xuất hiện sau phóng noãn; các tế bào hạt chuyển dạng hoàng thể hoá.
• Triệu chứng: đau vùng chậu, gây vô kinh hoặc chậm kinh; dễ nhầm với chửa ngoài tử cung. Nang có thể bị xoắn; nếu nang vỡ gây chảy máu cần soi ổ bụng hoặc mở bụng để cầm máu.

• Loại nang này không to, thường gặp ở hai bên buồng trứng; dịch trong nang màu vàng rơm. Loại nang này thường gặp trong buồng trứng đa nang, chửa trứng, chorio hoặc trong tình trạng quá mẫn khi kích thích phóng noãn.
• Xử trí: nang thường biến mất sau điều trị như nạo trứng hoặc điều trị chorio.

• Gặp ở hai bên buồng trứng, gây vô kinh, vô sinh, thiểu kinh; 50% có mọc râu và béo. Nhiều trường hợp gây vô sinh thứ phát. Những rối loạn có liên quan đến rối loạn chức năng vùng dưới đồi.
• Buồng trứng đa nang có vỏ bị sừng hoá, bề mặt trắng ngà, nhiều nang nhỏ nằm dưới lớp vỏ dày giống hình con sò.
• Xét nghiệm: 17 - ketosteroid tăng nhẹ nhưng estrogen và FSH bình thường, LH cao.
• Chẩn đoán: dựa vào khai thác tiền sử, khám thực thể, dậy thì sớm, mất kinh kéo dài, xét nghiệm LH tăng cao, theo dõi nhiệt độ cơ thể không có biểu hiện phóng noãn. Buồng trứng to khi khám qua tiểu khung gặp trong 50% trường hợp.
• Chẩn đoán xác định: dựa trên triệu chứng lâm sàng và tiêu chuẩn LH/FSH>1,5; nếu > 2 thì chắc chắn. Siêu âm cho thấy nhiều nang noãn nằm ở bề mặt vỏ buồng trứng và soi ổ bụng.
• Điều trị: Chlomifen 50-100 mg trong 5-7 ngày kết hợp Pregnyl 5000 đơn vị gây phóng noãn; đôi khi phải cắt góc buồng trứng. Cắt góc buồng trứng đem lại thành công trong điều trị vô sinh.
• Người bị buồng trứng đa nang thường không phóng noãn trường diễn, do đó niêm mạc tử cung chịu ảnh hưởng của estrogen nên bị quá sản. Có thể gặp cả quá sản không điển hình; vì vậy cần kết hợp điều trị thêm bằng progestatif.

• Là những nang gặp trong khi có thai, có thể cả hai bên buồng trứng, kích thước khoảng < 5cm.

U nang biểu mô buồng trứng chiếm 60-80% tất cả các loại u nang, gồm nang nước, u nang nhầy, lạc nội mạc tử cung, u tế bào sáng, u Brenner và u đệm buồng trứng.

• Triệu chứng: gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng thường được phát hiện ở tuổi 20-30; cũng gặp ở tuổi tiền mãn kinh và sau mãn kinh.
• Khám tiểu khung thấy khối u.
• Xử trí: mổ cắt bỏ nang; trong khi mổ nên cắt lạnh để chẩn đoán loại trừ ung thư.

• Chiếm khoảng 10-20% các loại khối u biểu mô và khoảng 85% u nang nhầy là lành tính; tuổi thường gặp từ 30-50.
• U nang nhầy vỏ mỏng và nhẵn, ít khi có nhú. Vỏ nang gồm 2 lớp: tổ chức xơ và biểu mô trụ. U nang chứa nhiều thuỳ, ngăn cách bởi các vách ngăn; bên trong chứa chất dịch nhày vàng. Kích thước thường là lớn nhất trong các u buồng trứng.
• Xử trí: mổ cắt bỏ u nang.

• Thường phát hiện được qua soi ổ bụng hoặc trong phẫu thuật; tỉ lệ 10-25% do tuyến nội mạc tử cung lạc chỗ tại buồng trứng.
• Cấu tạo vỏ nang mỏng; bên trong chứa dịch màu chocolate (máu kinh). Khối u thường dính và dễ vỡ khi bóc tách.
• Chẩn đoán: dựa vào các triệu chứng đau hạ vị, đau bụng khi hành kinh, đau khi giao hợp; khám tiểu khung và soi ổ bụng phát hiện khối u.

• Giống u lạc nội mạc tử cung. Chỉ chẩn đoán xác định được bằng giải phẫu bệnh.

• 80% là lành tính, có nguồn gốc từ một nang De Graff; chiếm khoảng 1-2% của khối u buồng trứng nguyên phát, thường chỉ gặp ở một bên buồng trứng.
• Khám tiểu khung: phát hiện khối u; mật độ khối u có chỗ mềm chỗ cứng nên dễ nhầm với u xơ tử cung. Bổ ra có màu vàng hoặc trắng, kích thước khối u không to; đường kính 5-8cm.
• Xử trí: mổ cắt bỏ khối u.

U nang bì chiếm tỷ lệ 25% các khối u buồng trứng. Hay gặp dạng teratome; khối u chứa tổ chức phát sinh từ tế bào mầm. Trong nang có thể gặp các tổ chức như răng, tóc, bã đậu. U nang bì thường lành tính nhưng cũng có thể trở thành ác tính. Thường được phát hiện ở lứa tuổi 20-30. Khoảng 20% trường hợp phát triển ở cả hai bên buồng trứng.