Bệnh do vi rút Chikungunya(CHIKV)

• Triệu chứng điển hình: Sốt cao khởi phát đột ngột, kèm đau khớp dữ dội; tình trạng đau khớp thường đa khớp và đối xứng ở các khớp nhỏ như bàn tay, cổ tay và mắt cá. Có thể kèm phát ban, đau cơ, đau đầu và mệt mỏi.
• Thời gian ủ bệnh: Thông thường dao động 2–12 ngày (thường 3–7 ngày) sau khi bị muỗi Aedes (aegypti hoặc albopictus) đốt.
• Phân biệt với Dengue/Zika: Chikungunya có thể bị nhầm lẫn với Dengue và Zika; tuy nhiên đau khớp thường nổi bật và rõ hơn trong Chikungunya, trong khi Dengue có thể gây xuất huyết và giảm tiểu cầu.

• RT-PCR: Phát hiện RNA virus trong máu; đạt hiệu quả cao nhất trong tuần đầu của bệnh, đặc biệt trong 5–7 ngày đầu.
• Phát hiện kháng thể (IgM/IgG): IgM thường xuất hiện từ khoảng ngày thứ 5–7 và có thể kéo dài vài tuần đến vài tháng; IgG xuất hiện muộn hơn.
• ELISA: Cũng được sử dụng để xác định đáp ứng kháng thể IgM/IgG hoặc kháng nguyên virus.
• Phân lập Virus: Là phương pháp xác định chắc chắn nhất nhưng mất thời gian (1–2 tuần) và chỉ thực hiện trong phòng thí nghiệm sinh học an toàn cấp III.

Phân biệt với các bệnh khác: luôn loại trừ Dengue trước khi sử dụng NSAID do nguy cơ xuất huyết.

• Không có thuốc đặc trị đặc hiệu hoặc thuốc kháng vi rút dành cho Chikungunya; do đó điều trị chủ yếu là hỗ trợ và kiểm soát triệu chứng.

• Nghỉ ngơi đầy đủ và uống nhiều nước (bù dịch) để hỗ trợ hồi phục cũng như giảm nguy cơ mất nước.
• Thuốc hạ sốt và giảm đau: Acetaminophen (Paracetamol) là lựa chọn hàng đầu, đặc biệt trong giai đoạn đầu hoặc khi chưa thể loại trừ Dengue nhằm tránh nguy cơ xuất huyết.
• NSAIDs (ví dụ Ibuprofen, Naproxen) chỉ sử dụng khi đã chắc chắn không phải Dengue (chẳng hạn dựa trên chẩn đoán bằng xét nghiệm), đồng thời có thể góp phần giảm đau khớp cấp tính.
• Corticosteroid và vật lý trị liệu: Có thể cân nhắc trong các trường hợp đau khớp kéo dài hoặc viêm khớp mạn sau giai đoạn cấp.
• Theo dõi đặc biệt nhóm nguy cơ cao: Người cao tuổi, trẻ sơ sinh và người có bệnh nền (tim mạch, tiểu đường, tăng huyết áp) cần được theo dõi sát và xử trí phù hợp.

• Hoa Kỳ: FDA đã phê duyệt vaccine Ixchiq cho người ≥18 tuổi từ năm 2023; đồng thời phê duyệt VIMKUNYA cho người từ 12 tuổi trở lên vào năm 2025.
• Châu Âu: EMA chấp thuận vaccine Valneva (Ixchiq) vào năm 2024 và gần đây dỡ bỏ hạn chế sử dụng cho người ≥65 tuổi sau khi cân nhắc lợi ích–nguy cơ.
• WHO: Có xét duyệt vaccine nhưng chưa khuyến nghị rộng rãi do vẫn đang đánh giá dữ liệu toàn cầu.

• Sử dụng thuốc xịt/kem chống muỗi chứa DEET (deet), mặc quần áo dài, dùng màn khi ngủ, lưới, tạo môi trường sống không có nước đọng.
• Trong bối cảnh dịch bùng phát, như tại Trung Quốc tháng 8/2025, các biện pháp kiểm soát véc tơ được tăng cường: phun thuốc dập muỗi (qua drone), thả cá ăn bọ gậy…

Để chủ động ngăn chặn, phòng chống không để dịch bệnh lan truyền, bùng phát vào nước ta, Cục Phòng bệnh đề nghị các Trung tâm chỉ đạo, thực hiện các nội dung sau:

1. Tăng cường kiểm dịch y tế tại cửa khẩu, thực hiện việc giám sát chặt chẽ tất cả hành khách, phương tiện, hàng hóa (gọi tắt là đối tượng) nhập cảnh, nhập khẩu đặc biệt với các đối tượng đến từ các khu vực đang có dịch bệnh nhằm phát hiện kịp thời các trường hợp nghi ngờ, mắc bệnh, mang véc tơ truyền bệnh để quản lý, xử lý ngay tại cửa khẩu.
2. Tổ chức giám sát muỗi truyền bệnh, thực hiện xử lý diệt muỗi và loại bỏ loăng quăng/bọ gậy tại khu vực cửa khẩu và cộng đồng dân cư khu vực biên giới.
3. Xây dựng kế hoạch phòng chống dịch bệnh Chikungunya tại các cửa khẩu; sẵn sàng nhân lực, vật tư, hóa chất, thiết bị, phương tiện để đáp ứng kịp thời trong trường hợp có dịch xảy ra.
4. Phối hợp chặt chẽ với cơ quan Truyền thông giáo dục sức khỏe và các cơ quan báo đài truyền thông phòng chống dịch bệnh Chikungunya cho hành khách xuất, nhập cảnh và dân cư khu vực biên giới.
5. Khẩn trương tổ chức in ấn, phổ biến các tài liệu truyền thông, khuyến cáo phòng bệnh cho các đối tượng nguy cơ về phòng chống dịch bệnh Chikungunya, (Phụ lục kèm theo).
6. Tổ chức tập huấn, phổ biến các văn bản chỉ đạo, tài liệu chuyên môn, kỹ thuật về phòng chống dịch bệnh Chikungunya.
7. Tiếp tục thực hiện việc thông tin báo cáo về kiểm dịch y tế theo quy định tại Thông tư số 28/2019/TT-BYT ngày 28/10/2019 của Bộ Y tế hướng dẫn thông tin báo cáo hoạt động kiểm dịch y tế (webside: https://baocaokdyt.com/).

Cục Phòng bệnh đề nghị các Trung tâm chỉ đạo đơn vị nghiêm túc thực hiện các nội dung trên.

1. Chủ động theo dõi sức khỏe trong vòng 12 ngày.
2. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường về sức khỏe (như sốt, đau khớp, nổi ban …) hãy đến cơ sở y tế để được khám, tư vấn và điều trị kịp thời.