Viêm màng não

• Tiền sử gần đây có viêm màng não hoặc nhiễm trùng (tai hoặc hô hấp, viêm nội tâm mạc), có đi du lịch đến vùng lưu hành dịch, sử dụng thuốc tiêm, chấn thương đầu (chảy nước tai/chảy nước mũi), tình trạng HIV /suy giảm miễn dịch, và phẫu thuật thần kinh (trong đó có đặt phần cứng, ví dụ shunt dẫn lưu não thất)

• Cổ cứng,
• Sợ ánh sáng,
• Dấu hiệu Kernig: bệnh nhân nằm ngửa, đùi và thân[khớp háng] tạo thành góc 90 độ; người khám từ từ duỗi gối ra, xuất hiện lực cản hoặc đau khi duỗi gối vượt quá 135 độ thì ghi nhận dấu hiệu Kernig dương tính; dấu hiệu này có độ nhạy thấp nhưng độ đặc hiệu cao
• Dấu hiệu Brudzinski: bệnh nhân nằm ngửa, người khám 1 tay đỡ sau đầu 1 tay đặt lên ngực bệnh nhân[tránh nâng ngực lên]; người khám gập cổ bệnh nhân bằng cách nâng tay sau đầu; khi người bệnh xuất hiện gập khới háng và khớp gối 2 bên phản xạ sẽ ghi nhận dấu hiệu Brudzinski dương tính
• Jolt accentuation (xoay nhanh đầu sang ngang): xoay đầu theo hướng ngang 2-3 lần/giây gây kích thích làm tăng đau đầu

• Dịch đục, ↑ áp lực mở, ↑ số lượng tế bào (chủ yếu là bạch cầu trung tính), ↑ protein, ↓ glucose, nhuộm gram dương tính, nuôi cấy vi sinh dương tính ⇨ Viêm màng não do vi khuẩn .
• Dịch trong, áp lực mở bình thường, số lượng tế bào ↑ nhẹ (ưu thế tế bào lympho), protein ↑ nhẹ, glucose bình thường, nhuộm gram âm tính, cấy âm tính ⇨ Viêm màng não do virus ; PCR virus được thực hiện nếu nghi ngờ HSV(Virus herpes simplex).
• Dịch trong, áp lực mở bình thường đến ↑, số lượng tế bào ↑, protein ↑ nhẹ, glucose bình thường đến ↓, nhuộm gram âm tính ⇨ Viêm màng não do nấm ; nếu HIV phổ biến thì làm xét nghiệm kháng nguyên cryptococcal.
• Dịch trong, ↑ số lượng tế bào (tăng bạch cầu đơn nhân), ↑ protein nhẹ, ↓ số lượng glucose, nhuộm AFB dương tính ⇨ Viêm màng não lao ; thực hiện Xpert MTB/RIF (không có ở Mỹ) và CSF ADA (Adenosine deaminase); CSF ADA là dấu hiệu chẩn đoán sớm nhất cho bệnh viêm màng não lao

Xem thêm: Ý nghĩa xét nghiệm Dịch não tủy (CSF)

• Chụp CT đầu: thực hiện trước khi chọc dò tủy sống nếu nghi ngờ tăng áp lực nội sọ hoặc có bất kỳ dấu hiệu khiếm khuyết thần kinh nào khi khám

• Thực hiện trước khi khởi trị kháng sinh; tuy nhiên không trì hoãn kháng sinh chỉ nhằm mục đích nuôi cấy

• Xét nghiệm đông máu (inr/PT), khí máu động mạch, điện giải đồ, và xét nghiệm chức năng thận (BUN, Creatinine)

• Mắc phải tại cộng đồng: Streptococcus(liên cầu) pneumoniae (gram dương - cocci), Neisseria meningitides (gram âm – diplococci), Listeria monocytogenes (gram dương - trực khuẩn; suy giảm miễn dịch, >50 tuổi), các loại khác: gram âm - trực khuẩn (E. Coli, Klebsiella spp, H.enzae )
• Liên quan đến chăm sóc y tế: Staphylococcus aureus(tụ cầu vàng), tụ cầu khuẩn(staphylococci) coagulase âm tính, trực khuẩn gram âm bao gồm Pseudomonas aeruginosa(trực khuẩn mủ xanh), tác nhân kỵ khí, và Staphylococcus aureus cùng Pseudomonas aeruginosa (đặc biệt đối với tiền sử phẫu thuật/thủ thuật gần đây)

Khởi trị thuốc kháng sinh hoặc thuốc kháng virus hoặc thuốc chống lao đường tĩnh mạch(IV) theo kinh nghiệm ngay từ sớm. Càng sớm càng tốt sau khi đã lấy mẫu nuôi cấy và trước khi chụp CT (nhưng đồng thời, không trì hoãn dùng kháng sinh đối với chọc dò tủy sống, CT hoặc nuôi cấy)

• Động kinh: chỉ định thuốc chống co giật
• Sốc nhiễm trùng: hồi sức dịch, đặt nội khí quản, và sử dụng thuốc vận mạch
• Hôn mê và tăng áp lực nội sọ: duy trì áp lực tưới máu não(CPP): nâng cao đầu giường, dùng thuốc vận mạch, mannitol và steroid; tránh tăng thân nhiệt, tránh tăng CO ₂ và kiểm soát đường huyết

• Dựa vào kết quả xét nghiệm phân tích dịch não tủy (CSF) để hiệu chỉnh phác đồ điều trị theo kết quả nhuộm Gram và/hoặc nuôi cấy

• Chuyên khoa Thần kinh và bệnh Truyền nhiễm

• Điều chỉnh liều kháng sinh theo chức năng thận và gan
• Lặp lại chụp CT hoặc chọc dò tủy sống (LP) nếu sau 48 giờ điều trị bằng kháng sinh thích hợp mà không có cải thiện
• Cân nhắc theo dõi ICP trong trường hợp phù não nặng
• Theo dõi sát và dự phòng ICU theo tiêu chuẩn

• Áp dụng biện pháp phòng ngừa lây qua giọt bắn theo đúng chính sách kiểm soát nhiễm trùng của từng bệnh viện
• Cân nhắc điều trị dự phòng sớm bằng kháng sinh cho người tiếp xúc gần với Neisseria (trường hợp có thể xảy ra tiếp xúc kéo dài với chất tiết qua đường miệng gần đây): Ciprofloxacin hoặc Ceftriaxone
• Xem xét tiêm vắc xin phế cầu khuẩn trước khi xuất viện, (đánh giá xem bệnh nhân có tổn thương lách hay suy chức năng lách)

• Thông tin cho gia đình về nguy cơ tử vong và di chứng thần kinh muộn