Kỹ thuật tiêm Corticosteroid nội khớp

Tiêm corticosteroid nội khớp/tiêm cạnh khớp được xem xét trong các trường hợp có bệnh kèm theo dưới đây mà tổn thương khớp đáp ứng kém dù đã áp dụng điều trị thuốc toàn thân đúng phác đồ, đúng liều lượng:

1. Viêm khớp nhiễm khuẩn: viêm khớp mủ, lao khớp.
2. Tổn thương khớp do bệnh lý thần kinh, bệnh máu.
3. U xương khớp: lành tính và ác tính.
4. Nhiễm khuẩn ngoài da vùng quanh khớp, nhiễm nấm... Trong tình huống này, khi tiêm có nguy cơ đưa vi khuẩn, nấm vào trong khớp.
5. Cơ địa suy giảm miễn dịch.

Chống chỉ định tương đối:

1. Kiểm tra hồ sơ, đơn thuốc về chỉ định và vị trí tiêm.
2. Người bệnh: đặt người bệnh theo tư thế phù hợp với vị trí khớp cần tiêm.
3. Điều dưỡng hỗ trợ thực hiện sát trùng vị trí tiêm, trải săng, đồng thời quan sát người bệnh trong suốt quá trình thủ thuật: toàn trạng và các thay đổi bất thường khác.
4. Bác sĩ sát trùng tay, đi găng vô khuẩn, xác định vị trí tiêm và tiến hành tiêm khớp.
5. Điều dưỡng hỗ trợ, sát trùng lại, băng tại chỗ tiêm, dặn dò bệnh nhân giữ sạch và không để ướt vị trí tiêm trong vòng 24 giờ sau tiêm. Sau 24 giờ bỏ băng dính và rửa nước bình thường vào chỗ tiêm. Dặn dò tái khám nếu chảy dịch, viêm tấy tại vị trí tiêm, hoặc sốt.

Khớp thái dương hàm là khớp nhỏ. Thường gặp viêm khớp thái dương hàm không đặc hiệu, đôi khi không xác định được nguyên nhân. Điều trị bằng tiêm corticoid tại chỗ cho hiệu quả tốt. Tuy nhiên, kỹ thuật tiêm vào khớp thái dương hàm là kỹ thuật khó và dễ xảy ra tai biến do tiêm vào vùng lân cận dây thần kinh tam thoa.

Khớp ức đòn là khớp hoạt dịch không điển hình. Thường hay gặp viêm khớp ức đòn vô khuẩn.

Viêm khớp ức sườn hay hội chứng Tierz là hội chứng sưng đau khớp sụn sườn phần tiếp giáp với xương ức, thường từ sụn sườn 2 đến sụn sườn 5 không do vi khuẩn. Cơ chế bệnh sinh chưa được biết rõ. Điều trị bằng tiêm corticoid tại chỗ rất có hiệu quả. Chỉ định tiêm trong: viêm khớp ức sườn không do nhiễm khuẩn.

Khớp đòn - cùng vai là khớp nhỏ liên kết giữa mỏm cùng xương vai và xương đòn.

Tiêm khớp vai, còn gọi là tiêm khớp ổ chảo cánh tay, là liệu pháp dùng kim nhỏ đưa thuốc vào ổ khớp để điều trị tại chỗ một số bệnh lý khớp. Kỹ thuật tiêm khớp vai có thể thực hiện theo 2 đường: đường phía trước và đường phía sau. Ngoài các chỉ định chung, tiêm khớp vai còn được chỉ định trong Viêm quanh khớp vai thể đông cứng (do co thắt bao khớp).

Tư thế người bệnh:

• Người bệnh nằm ngửa trên giường, gấp khớp khuỷu 45 độ; bàn tay đặt nhẹ lên đùi.
• Hoặc người bệnh ngồi, để khuỷu tay lên bàn tiêm; gấp khớp khuỷu 45 độ.

Kỹ thuật tiêm khớp:

• Chọc kim vào vị trí trung tâm của tam giác tạo bởi mỏm khuỷu, đầu trên xương quay và lồi cầu ngoài xương cánh tay; hướng kim chếch về phía lồi cầu trong của xương cánh tay.
• Hút thử pitton: nếu không thấy có máu thì tiêm thuốc nhẹ tay.

Tư thế người bệnh:

• Người bệnh ngồi hoặc nằm ngửa; khớp cổ tay gập nhẹ về phía gan bàn tay.

Kỹ thuật tiêm:

• Đâm kim thẳng góc với mặt da vào khớp cổ tay từ phía mặt mu tay. Vị trí đâm kim nằm ở trên đường thẳng nối mỏm trâm trụ và mỏm trâm quay, cách mỏm trâm quay khoảng 1cm, trong vùng giữa xương quay, xương thuyền và xương bán nguyệt; tránh đâm kim vào gân vùng khớp cổ tay.
• Hút thử pitton: nếu không thấy có máu thì tiêm thuốc nhẹ tay.

Tư thế người bệnh:

• Người bệnh ngồi; đặt bàn tay có khớp tiêm lên mặt bàn, gấp nhẹ khớp bàn ngón tay để khe khớp được rộng nhất.

Kỹ thuật tiêm khớp:

• Tiêm ở mặt mu tay: đâm kim vào khe khớp bàn ngón tay tại vị trí cạnh gân duỗi ngón.
• Hút thử pitton: không thấy có máu thì tiêm thuốc nhẹ tay.

Tư thế người bệnh:

• Người bệnh ngồi; đặt bàn tay có khớp tiêm lên mặt bàn, gấp nhẹ khớp đốt ngón tay để khe khớp được rộng nhất.

Kỹ thuật tiêm:

• Tiêm ở mặt mu tay: đâm kim vào khe khớp đốt ngón tay cạnh gân duỗi ngón.
• Hút thử ra không thấy có máu thì tiêm thuốc nhẹ tay.

Đau cột sống là một triệu chứng gặp ở nhiều bệnh lý: thoái hóa đốt sống, thoái hóa hoặc thoát vị đĩa đệm cột sống, tổn thương đốt sống, viêm đốt sống đĩa đệm (do lao, hoặc nhiễm khuẩn) và trong các bệnh lý toàn thân khác. Tùy theo nhóm bệnh mà lựa chọn các phương pháp điều trị toàn thân khác nhau. Riêng với nguyên nhân thoái hóa đốt sống, đặc biệt thoái hóa khớp liên mấu, có thể áp dụng phương pháp điều trị tại chỗ là tiêm cạnh cột sống (khớp liên mấu) bằng corticoid khi điều trị bằng thuốc chống viêm, giãn cơ, vật lý trị liệu mà chưa đỡ.

Tư thế người bệnh:

• Người bệnh nằm sấp, duỗi thẳng hai chân.

Kỹ thuật tiêm:

• Xác định vị trí: xác định gai chậu sau trên bên khớp tổn thương và mỏm cụt. Vị trí tiêm nằm trên đường thẳng nối giữa gai chậu sau trên và mỏm cụt, phía dưới gai chậu sau trên 1cm.
• Đưa kim vào vị trí đã xác định; hướng mũi kim lên trên và ra ngoài dọc theo đường thẳng nối gai chậu sau trên và mỏm cụt. Kim tạo với mặt da 1 góc 45 độ, cho đến khi chạm xương; rút bớt kim ra, đâm lại hướng kim lên trên và ra ngoài nhiều hơn cho đến khi vào khớp,
  
• Rút piston kiểm tra không có máu, bơm thuốc thấy nhẹ tay.
• Sát khuẩn, băng tại chỗ.

Tư thế người bệnh:

• Người bệnh nằm ngửa trên giường, chân duỗi thẳng và xoay ra ngoài.

Kỹ thuật tiêm:

• Đâm kim ở vị trí phía dưới gai chậu trước trên 2 cm và phía ngoài của chỗ bắt được động mạch đùi 3cm; chọc kim hướng vào phía sau trong, tạo với mặt da một góc 60 độ.
  
• Tùy thể trạng người bệnh béo gầy mà có thể đâm kim sâu từ 3-4 cm cho tới khi tiếp xúc với cổ xương đùi.
• Hút pitton ra: nếu không có máu hoặc có ít dịch khớp thì bơm thuốc vào, tiêm nhẹ tay.

Tư thế người bệnh:

• Người bệnh ngồi trên giường tựa lưng vào tường, khớp gối gấp 90 độ.

Kỹ thuật tiêm:

• Đâm kim vào khớp gối vuông góc với mặt da, cạnh ngân bánh chè; hướng kim về khuyết gian lồi cầu của xương chày.
  

Tư thế người bệnh:

• Người bệnh ngồi trên giường, khớp gối gấp, bàn chân duỗi thẳng hoặc người bệnh nằm ngửa trên giường.

Kỹ thuật tiêm:

• Đâm kim ở đường nối hai điểm mắt cá trong và mắt cá ngoài, giữa các gân cẳng chân trước và gân duỗi chung; hướng kim chếch xuống dưới và vào trong.
• Độ sâu kim khoảng từ 1,5-2cm; hút thử pitton ra không thấy có máu thì tiêm thuốc nhẹ tay.

Tư thế người bệnh:

• Người bệnh ngồi trên giường, khớp gối gấp, bàn chân duỗi thẳng.

Kỹ thuật tiêm:

• Đâm kim thẳng góc với mặt da vào khớp bàn ngón chân từ phía mu bàn chân.
• Hút thử pitton ra không thấy có máu thì tiêm thuốc nhẹ tay.

• Chỉ số theo dõi: mạch, HA, tình trạng chảy máu tại chỗ, tình trạng viêm trong 24 giờ.

1. Đau tăng sau khi tiêm 12-24 giờ: do phản ứng viêm màng hoạt dịch với tinh thể thuốc (viêm khớp vi tinh thể); thường khỏi sau một ngày, không phải can thiệp. Có thể bổ sung thuốc chống viêm, giảm đau.
2. Nhiễm khuẩn do thủ thuật khớp tiêm (viêm mủ): biểu hiện bằng sốt, sưng đau tại chỗ, tràn dịch => điều trị kháng sinh.
3. Biến chứng muộn: teo da, mất sắc tố da tại chỗ tiêm do tiêm nhiều lần vào một vị trí, hoặc tiêm quá nông. => Lưu ý không để thuốc trào ra khỏi vị trí tiêm. Nếu đã có tai biến, không cần xử trí gì thêm. Cần báo trước cho BN để tránh hoang mang.
4. Biến chứng hiếm gặp: tai biến do BN quá sợ hãi - biểu hiện kích thích hệ phó giao cảm, do tiêm thuốc vào mạch máu hoặc tiêm quá nhanh: BN choáng váng, vã mồ hôi, ho khàn, có cảm giác tức ngực khó thở, rối loạn cơ tròn....(choáng do cường phó giao cảm). Xử trí: đặt người bệnh nằm đầu thấp, giơ cao chân, theo dõi mạch, huyết áp để có các biện pháp xử trí cấp cứu khi cần thiết.