GIỚI THIỆU
Co giật thường gặp ở trẻ từ 6 tháng đến 60 tháng tuổi. Các cơn co giật xuất hiện trong quá trình trẻ đang mắc một bệnh cấp tính kèm sốt, nhưng không phải do nhiễm trùng thần kinh và cũng không có các cơn co giật không do sốt trước đó cũng như các dấu hiệu bất thường hệ thần kinh.
- Bệnh thường gặp ở trẻ em; khoảng 2-5% trẻ khỏe mạnh có thể từng bị co giật do sốt.
- Khoảng 30% trẻ em co giật do sốt có nguy cơ xuất hiện co giật lần 2. Tuy nhiên, chỉ 1-2% là co giật do sốt đơn thuần và khoảng 10% là co giật do sốt phức hợp có nguy cơ tiến triển thành động kinh về sau.
- Nguyên nhân thường liên quan đến các bệnh cấp tính gây sốt như nhiễm trùng đường hô hấp, tiêu hóa, hệ tiết niệu...
THĂM KHÁM, CHẨN ĐOÁN VÀ PHÂN LOẠI
Thăm khám
Lâm sàng
- Tiến hành thăm khám một cách toàn diện; đồng thời khai thác đầy đủ các yếu tố tiền sử và bệnh sử.
- Đánh giá đặc điểm của cơn co giật.
- Đánh giá các dấu hiệu thần kinh và hội chứng não – màng não.
- Phát hiện các bệnh nhiễm trùng kèm theo.
Cận lâm sàng
- Thực hiện các xét nghiệm huyết học, sinh hóa máu, xét nghiệm nước tiểu và chụp X – quang nhằm đánh giá tình trạng nhiễm trùng khi cần thiết.
- Điện não đồ ít có giá trị ở trẻ bị co giật do sốt đơn thuần. Tuy vậy, một số trường hợp cần chỉ định ghi điện não đồ như: trạng thái động kinh do sốt cao hoặc co giật do sốt phức hợp.
- Chọc dò tủy sống được cân nhắc khi trẻ dưới 6 tháng tuổi hoặc khi nghi ngờ có nhiễm trùng thần kinh.
Chẩn đoán
Chẩn đoán sốt co giật
Co giật do sốt là tình trạng thường gặp, chiếm tỷ lệ 3-5% ở trẻ em. Cơn co giật có thể xuất hiện trước khi khởi phát sốt hoặc khi sốt ở mức độ trung bình, nhưng thường gặp hơn khi trẻ sốt trên 38º5. Sự liên quan giữa nhiệt độ thấp với thời gian ngắn từ khi sốt đến khi xảy ra cơn co giật làm gia tăng nguy cơ tái xuất hiện các cơn co giật do sốt.
Chẩn đoán phân biệt
Cần chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý sau:
- Viêm màng não nhiễm khuẩn
- Viêm não
- Hội chứng lỵ
- Sử dụng một số thuốc (thuốc chống trầm cảm 3 vòng, amphetamine, cocaine)
- Rối loạn điện giải
- Hạ đường máu
- Chấn thương đầu
Lưu ý
- Một số trẻ xuất hiện cơn co giật trong quá trình mắc bệnh nhiễm trùng cấp tính (viêm dạ dày ruột) nhưng không có bằng chứng sốt; việc điều trị và tiên lượng tương tự như co giật do sốt.
- Đối với trẻ dưới 6 tháng tuổi bị co giật do sốt cao cần thận trọng với tình trạng nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương.
Phân loại
Co giật do sốt đơn thuần
- Xảy ra ở trẻ không có bất thường hệ thần kinh.
- Cơn co giật toàn thể, thời gian dưới 15 phút.
Co giật do sốt phức tạp
Khi xuất hiện một trong các biểu hiện sau:
- Co giật cục bộ hoặc khởi phát cục bộ.
- Thời gian có giật kéo dài trên 15 phút.
- Không phục hồi hoàn toàn chức năng hệ thần kinh trong vòng 1 giờ.
- Tái phát các cơn co giật trong đợt sốt.
Trạng thái động kinh do sốt
- Trạng thái động kinh do sốt là những cơn co giật kéo dài trên 30 phút.
ĐIỀU TRỊ
Điều trị trong đợt sốt
Xử trí cơn co giật:Kiểm soát thân nhiệt:Điều trị khác:
- Cho trẻ nằm yên, tránh mọi kích thích.
- Đặt đầu trẻ nghiêng bên phải, nới rộng quần áo.
- Thở ô xy nếu cơn giật kéo dài trên 5 phút hoặc có tình trạng thiếu oxy.
- Nhanh chóng đo nhiệt độ và theo dõi các chỉ số sinh tồn.
- Trong một số trường hợp có thể đặt vật mềm hoặc đè lưỡi giữa 2 hàm răng để trẻ không cắn vào lưỡi.
- Nếu cơn co giật kéo dài có thể thụt Diazepam 0,5mg/kg theo đường hậu môn (sử dụng bơm tiêm 1ml, đưa sâu vào hậu môn ít nhất 2 cm, khoảng 4-5 cm) hoặc 0,2-0,3mg/kg đường tiêm tĩnh mạch chậm. Hoặc dùng Midazolam 0,1mg/kg theo đường tiêm tĩnh mạch chậm.
- Đối với trạng thái động kinh do sốt cao, xử trí như trạng thái động kinh và phải chuyển ngay trẻ đến cơ sở y tế có đủ điều kiện cấp cứu.
- Khi sốt trên 38oC, hạ sốt bằng Paracetamol 15 mg/kg/1 lần, uống hoặc đặt hậu môn, nhắc lại sau 4-6 giờ (nếu vẫn còn sốt), nhưng không được quá 60 mg/kg/24 h (hoặc Ibuprofen 10mg/kg/lần, 6 giờ/lần).
- Kết hợp các biện pháp vật lý như chườm trán, nách, bẹn với nước ấm 32-35oC và nới bỏ quần áo.
- Điều trị bệnh cơ bản gây sốt tùy theo từng bệnh nhân.
- Trong đợt sốt có thể sử dụng Depakin 20mg/kg/ngày (uống chia 2 lần), hoặc Gardenal (phenobacbital) 5mg/kg/ngày.
Điều trị dự phòng ngoài đợt sốt
- Kiểm soát tốt tình trạng tăng thân nhiệt.
- Thuốc kháng động kinh và an thần kinh dùng dài hạn thường không được chỉ định. Tuy nhiên, một số ít trẻ có thể tái phát các cơn co giật thường xuyên hoặc có các yếu tố nguy cơ co giật cao có thể cân nhắc sử dụng.
- Hướng dẫn, tư vấn cho cha mẹ trẻ cách điều trị và hẹn khám lại định kỳ.
TIÊN LƯỢNG VÀ TIẾN TRIỂN
- Tỷ lệ tái phát phụ thuộc vào tuổi của trẻ; cơn giật xuất hiện ở trẻ càng nhỏ thì nguy cơ tái phát co giật do sốt càng cao (1 tuổi là 50 %; 2 tuổi là 30%).
- Nguy cơ mắc động kinh tăng lên nếu gia đình có tiền sử động kinh, chậm phát triển thần kinh, co giật kéo dài hoặc co giật cục bộ.
- Nguy cơ mắc động kinh: nếu không có yếu tố nguy cơ khoảng 1%, nếu có 1 yếu tố nguy cơ khoảng 2%, nếu hơn 1 yếu tố nguy cơ khoảng 10%.
TƯ VẤN GIA ĐÌNH
- Cha mẹ cần được hướng dẫn chi tiết cách xử trí khi trẻ có cơn co giật, bao gồm cách sử dụng thuốc hạ sốt và thuốc chống co giật trong trường hợp có chỉ định.
- Phải chuyển trẻ đến cơ sở y tế (hoặc liên hệ bộ phận cấp cứu) khi cơn giật kéo dài quá 10 phút hoặc sau cơn giật 30 phút mà trẻ vẫn chưa trở lại trạng thái bình thường.
- Cần giải thích để cha mẹ được trấn an rằng co giật do sốt đơn thuần thường không làm ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ và cũng không làm tăng nguy cơ mắc động kinh về sau.
Tài liệu tham khảo
- Quy trình Bộ y tế Số: 1904 /QĐ-BYT.