Phục hồi chức năng sau đột quỵ não

• Liệt là một trong các khuyết tật thường gặp nhất sau đột quỵ.
• Liệt thường xuất hiện ở một bên cơ thể đối diện với bên não bị tổn thương; mức độ có thể ảnh hưởng ở mặt, tay, chân hoặc toàn bộ một bên cơ thể.
• Liệt hoàn toàn khi bệnh nhân mất hoàn toàn khả năng vận động; liệt bán phần khi bệnh nhân còn khả năng vận động một phần.
• Bệnh nhân đột quỵ bị liệt có thể gặp khó khăn khi thực hiện các vận động trong sinh hoạt hằng ngày; một số trường hợp gặp khó khăn khi nuốt (nuốt khó) do tổn thương phần não kiểm soát các cơ nuốt.
• Tổn thương tiểu não làm ảnh hưởng đến khả năng giữ thăng bằng và tư thế của cơ thể.

• Bệnh nhân đột quỵ có thể mất khả năng cảm nhận sờ, đau, nhiệt độ hoặc vị trí.
• Người bệnh có rối loạn cảm giác nặng có thể mất khả năng nhận biết một phần cơ thể.
• Một số bệnh nhân xuất hiện đau, tê, ngứa hoặc cảm giác như bị châm chích; các biểu hiện này được gọi là dị cảm.
• Mất cảm giác tiểu tiện ngay sau đột quỵ khá thường gặp.
• Một số bệnh nhân mất khả năng đi tiểu hoặc kiểm soát cơ bàng quang; ngược lại, một số khác có thể không nhịn tiểu trước khi đến phòng vệ sinh.
• Mất kiểm soát nhu động ruột hoặc táo bón cũng thường gặp.
• Ngoài ra, đôi khi xuất hiện hội chứng đau mạn tính do tổn thương hệ thần kinh (bệnh lý đau do thần kinh). Ở một số bệnh nhân, đường dẫn truyền cảm giác trong não bị tổn thương dẫn tới dẫn truyền tín hiệu sai lạc, gây cảm giác đau ở chi hoặc ở một bên cơ thể bị rối loạn cảm giác. Hội chứng đau phổ biến nhất là hội chứng đau vùng đồi thị (do tổn thương vùng đồi thị - vùng trung gian dẫn truyền cảm giác đau từ cơ thể đến não). Đau cũng có thể xảy ra mà không có tổn thương hệ thần kinh; thường do tình trạng yếu liệt cơ khiến khớp bị bất động trong thời gian dài kèm theo tổn thương gân và dây chằng quanh khớp. Hiện tượng này thường được gọi là “khớp đông cứng”, cần dự phòng bằng cách tập vận động thụ động sớm.

• Ít nhất 1/4 số bệnh nhân đột quỵ có rối loạn ngôn ngữ, liên quan đến khả năng nói, viết và hiểu ngôn ngữ.
• Trung tâm chính kiểm soát ngôn ngữ nằm ở bán cầu não trái của những người thuận tay phải và nhiều người thuận tay trái.
• Tổn thương trung tâm ngôn ngữ ở vùng bán cầu ưu thế (vùng Broca) gây mất vận ngôn. Những người bị tổn thương vùng này gặp khó khăn khi thể hiện suy nghĩ do mất khả năng nói những từ ngữ họ nghĩ và viết câu không hoàn chỉnh.
• Ngược lại, tổn thương một vùng ngôn ngữ khác là vùng Wernicke làm người bệnh nói không lưu loát, khó hiểu người khác nói gì hoặc viết gì.
• Dạng nặng nhất của mất ngôn ngữ là mất ngôn ngữ toàn thể do tổn thương rộng vùng não kiểm soát ngôn ngữ; bệnh nhân mất khả năng nói, nghe hiểu, đọc và viết.

• Đột quỵ có thể gây tổn thương các phần não kiểm soát trí nhớ, khả năng học hỏi và nhận thức.
• Bệnh nhân có thể mất trí nhớ ngắn hạn hoặc giảm sự chú ý; đồng thời có thể mất khả năng lập kế hoạch, hiểu ý nghĩa, học thứ mới và thực hiện các hoạt động tinh thần phức tạp khác.

• Nhiều bệnh nhân sau đột quỵ xuất hiện cảm giác sợ hãi, lo lắng, thất vọng, giận dữ, buồn bã và cảm giác đau buồn do suy giảm thể chất và tinh thần.
• Các cảm giác này là phản ứng tự nhiên với sang chấn tâm lý do đột quỵ.
• Một số rối loạn cảm xúc và thay đổi tính tình có thể liên quan đến tác động vật lý của tổn thương não.
• Trầm cảm là rối loạn hay gặp nhất, với các biểu hiện như rối loạn giấc ngủ, thay đổi cảm giác ngon miệng dẫn tới sụt cân hoặc tăng cân, thờ ơ, hạn chế giao tiếp xã hội, hay cáu gắt, mệt mỏi, tự ti, suy nghĩ tự tử.
• Trầm cảm sau đột quỵ có thể điều trị bằng thuốc chống trầm cảm và tư vấn tâm lý.

• Bác sĩ giữ vai trò chủ đạo trong quản lý và điều phối chăm sóc dài hạn cho người bệnh sau đột quỵ, bao gồm khuyến cáo chương trình phục hồi chức năng phù hợp cho từng bệnh nhân.
• Bác sĩ đồng thời chịu trách nhiệm theo dõi và xử trí các vấn đề sức khỏe chung của bệnh nhân và hướng dẫn các biện pháp nhằm ngăn ngừa đột quỵ thứ phát, ví dụ kiểm soát huyết áp, tiểu đường và loại bỏ các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, thừa cân/béo phì, chế độ ăn nhiều cholesterol, uống rượu.
• Bác sĩ chuyên ngành thần kinh điều phối hoạt động của đội ngũ nhân viên chăm sóc bệnh nhân trong suốt thời gian nằm viện.
• Các bác sĩ chuyên ngành khác, đặc biệt là chuyên ngành phục hồi chức năng, tham gia vai trò ở các giai đoạn khác nhau sau đột quỵ.

• Điều dưỡng hướng dẫn bệnh nhân thực hiện các hoạt động cơ bản hằng ngày và giáo dục các biện pháp bảo vệ sức khỏe, bao gồm dùng thuốc theo đơn, cách chăm sóc da, cách di chuyển từ giường đến ghế ngồi và các kiến thức cần thiết đối với một bệnh nhân tiểu đường; đặc biệt là các sinh hoạt cá nhân như tắm và vệ sinh tự chủ.
• Nếu bệnh nhân không tự chủ đại tiểu tiện, điều dưỡng có thể hướng dẫn người chăm sóc cách đặt sonde và theo dõi diễn biến.

• Chuyên gia vật lý trị liệu tập trung vào điều trị các khuyết tật liên quan đến suy giảm vận động và cảm giác.
• Đội ngũ này cần được đào tạo nắm vững giải phẫu và sinh lý liên quan đến chức năng bình thường, đặc biệt là vận động.
• Chuyên gia vật lý trị liệu đánh giá năng lực của người bệnh đột quỵ, độ bền, phạm vi vận động, dáng đi bất thường và các khiếm khuyết cảm giác, từ đó thiết kế chương trình phục hồi chức năng phù hợp cho từng cá nhân nhằm cải thiện công dụng chi bị đột quỵ và hỗ trợ việc học các kỹ năng mới.
• Các bài tập bao gồm kích thích cảm giác chọn lọc như ấn hoặc sờ; các bài tập vận động chủ động và thụ động có đối kháng.
• Thông thường, vật lý trị liệu chú trọng thực hành các vận động chuyên biệt, lặp lại nhiều lần; đồng thời thực hiện các bài tập phức tạp đòi hỏi phối hợp và cân bằng, ví dụ đi lên hoặc đi xuống cầu thang hoặc di chuyển an toàn giữa các chướng ngại vật.
• Những bệnh nhân quá yếu có thể thực hiện các động tác trong nước (nước tạo ra kích thích cảm giác đồng thời hỗ trợ trọng lực) hoặc được hỗ trợ một phần bằng dây buộc.
• Một xu hướng gần đây trong vật lý trị liệu nhấn mạnh hiệu quả của việc tham gia các hoạt động có mục tiêu (những trò chơi) để thúc đẩy khả năng phối hợp.
• Vật lý trị liệu thường sử dụng kích thích cảm giác chọn lọc nhằm tăng cường sử dụng các chi bị suy yếu và giúp bệnh nhân nhận thức phần cơ thể bị “lãng quên”.

• Phương pháp này hỗ trợ bệnh nhân học lại các kỹ năng cần thiết để thực hiện các hoạt động tự chủ như chải chuốt bản thân, chuẩn bị bữa ăn và lau dọn nhà cửa.
• Bên cạnh đó, phương pháp còn giúp bệnh nhân biết cách chia các hoạt động phức tạp thành các phần nhỏ để thực hiện đồng thời phát triển các hoạt động bù trừ nhằm cải thiện điều kiện môi trường sống, loại bỏ các rào chắn, tăng tính an toàn và hỗ trợ các hoạt động chức năng.

• Trị liệu ngôn ngữ - lời nói giúp bệnh nhân học lại cách sử dụng ngôn ngữ hoặc phát triển các kỹ năng giao tiếp, góp phần cải thiện khả năng nuốt và các kỹ năng xã hội sau đột quỵ.
• Các bài tập tích cực như lặp lại lời của bác sĩ, thực hành theo hướng dẫn, kỹ năng đọc hoặc viết là nền tảng của phục hồi ngôn ngữ.
• Một số chuyên gia sử dụng bảng ký hiệu hoặc các cử chỉ ngôn ngữ; các tiến bộ khoa học máy tính phát triển các dụng cụ mới nhằm tăng cường khả năng giao tiếp.
• Các chuyên gia ứng dụng kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh đặc biệt để nghiên cứu quá trình nuốt ở bệnh nhân, từ đó tìm ra nguyên nhân gây suy giảm khả năng nuốt.
• Có nhiều nguyên nhân dẫn tới nuốt khó, bao gồm: rối loạn phản xạ nuốt; lưỡi mất khả năng nhào trộn thức ăn; mất cảm giác nhận biết thức ăn tồn dư trong miệng sau khi nuốt.
• Đôi khi, chỉ cần thay đổi tư thế cũng đã mang lại hiệu quả.
• Thay đổi thức ăn và cách thức ăn như thức ăn lỏng, ăn ít một, nhai chậm có thể giúp giảm bớt chứng khó nuốt.

• Khoảng 1/4 số bệnh nhân đột quỵ trong độ tuổi 45 – 65, trong đó phần lớn quay trở lại công việc nhưng với mức độ rất khó khăn.
• Các trung tâm dạy nghề có thể giúp bệnh nhân sau đột quỵ phát hiện và phát huy thế mạnh nghề nghiệp cá nhân, đồng thời hỗ trợ tìm kiếm công việc phù hợp.

• Liệt: Liệt là một trong những dạng khuyết tật thường gặp nhất sau đột quỵ. Trên 80 % người bệnh đột quỵ có yếu/liệt vận động; trong đó 1/3 không có khả năng đi lại và 1/3 tàn tật nặng. Giảm hoặc mất vận động chủ động thường biểu hiện ở một bên cơ thể đối diện với bên não bị tổn thương, có thể liên quan đến mặt, tay, chân hoặc toàn bộ một bên cơ thể. Người bệnh đột quỵ bị liệt thường gặp khó khăn trong việc thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.
• Hiện tượng đồng động (synergy): là hiện tượng các vận động không tự chủ, không có ý thức của các cơ bên liệt xuất hiện cùng lúc với các vận động tự chủ.
• Tăng trương lực cơ - co cứng (spasticity): đặc trưng bởi phản xạ gân xương tăng, đa động, lan tỏa, rung giật (clonus) và các cơn co thắt…; mô tả kiểu co cứng hình tháp với ưu thế ở các nhóm cơ gấp tại chi trên và các cơ duỗi tại chi dưới.
• Các rối loạn vận động khác: bao gồm triệu chứng ngoại tháp, các cử động bất thường và loạn trương lực cơ khu trú (đặc biệt ở các ngón chân).

1. Rối loạn thăng bằng và điều hợp.
2. Rối loạn cảm giác nông và sâu:
   • Người bệnh đột quỵ có thể mất hoặc giảm cảm giác sờ, đau và nhiệt độ. Ở người bệnh rối loạn cảm giác nặng, có thể mất khả năng nhận biết một phần cơ thể. Một số người bệnh có cảm giác đau, tê, ngứa hoặc cảm giác như bị châm chích, gọi là các dị cảm. Đôi khi xuất hiện hội chứng đau mạn tính do tổn thương hệ thần kinh (bệnh lý đau do thần kinh). Ở một số trường hợp, con đường dẫn truyền cảm giác trong não bị tổn thương dẫn tới dẫn truyền tín hiệu sai lạc, gây cảm giác đau ở chi hoặc ở một bên cơ thể bị rối loạn cảm giác. Hội chứng đau phổ biến nhất là hội chứng đau vùng đồi thị (do tổn thương vùng đồi thị - vùng trung gian dẫn truyền cảm giác đau từ cơ thể đến não). Rối loạn cảm giác sâu (tư thế, cảm thụ bản thể, lập thể tri giác…) gây ra các vấn đề về thăng bằng và vận động.
3. Rối loạn đại tiểu tiện:
   • Tiểu không tự chủ có thể gặp ở cả giai đoạn sớm và giai đoạn muộn sau đột quỵ, gây ảnh hưởng tới chất lượng sống, làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn tiết niệu, ngã gãy xương, mất ngủ và đột quỵ tái phát. Cơ chế gồm: do mất tính liên tục đường dẫn truyền thần kinh từ vỏ não và/ hoặc cầu não; hoặc do sự mất cân bằng giữa vỏ não và trung tâm tiểu tiện tại cầu não.
   • Trong số các rối loạn đại tiện sau đột quỵ, táo bón và đại tiện không tự chủ là gặp nhiều nhất. Tỷ lệ táo bón dao động từ 22,9 đến 60%, trong khi tỷ lệ đại tiện không tự chủ dao động từ 31 đến 40% trong hai tuần sau đột quỵ và từ 9 đến 15% trong giai đoạn mạn tính. Rối loạn đại tiểu tiện có thể do nhiều yếu tố, bao gồm: tổn thương vùng thân não, thùy trán, rối loạn vận động và cảm giác, người bệnh nằm một chỗ, rối loạn nhận thức, rối loạn cảm xúc,…
4. Rối loạn về thị giác và thị trường:
   • Các rối loạn thị trường (bán manh), thị lực và liệt cơ vận nhãn… có thể gây khó khăn cho quá trình phục hồi chức năng.
5. Rối loạn nuốt:
   • Khoảng 42-67% người bệnh bị rối loạn nuốt trong vòng 3 ngày đầu sau đột quỵ. 25-50% bị rối loạn nuốt ở bất kỳ thời điểm nào trong diễn tiến bệnh lý đột quỵ (theo Hội Đột quỵ Hoa Kỳ, 2000). Hít sặc vào phổi là biến chứng nặng nhất của rối loạn nuốt. Khoảng 2/3 trường hợp hít sặc sau đột quỵ là thầm lặng. Tỉ lệ tử vong sau đột quỵ do viêm phổi liên quan đến hít sặc tăng lên 3% trong 3 tháng, 6% trong năm đầu.
6. Các rối loạn giao tiếp, ngôn ngữ (thất ngôn, loạn vận ngôn…):
   • Khoảng một nửa số người sống sót sau đột quỵ có rối loạn giọng nói và ngôn ngữ. Rối loạn ngôn ngữ và lời nói gây khó khăn cho giao tiếp giữa người bệnh và nhân viên phục hồi chức năng hoặc người chăm sóc trong giai đoạn đầu của đột quỵ, từ đó làm trở ngại cho việc đánh giá toàn diện người bệnh.
   • Thất ngôn thường xảy ra khi có tổn thương bán cầu ưu thế; có thể phân loại dựa trên sự trôi chảy, mức độ hiểu và khả năng lặp lại.
   • Thất ngôn được chia thành hai loại chính: thất ngôn lưu loát (giọng nói và cấu trúc câu tương đối nguyên vẹn nhưng thiếu ý nghĩa) và thất ngôn không lưu loát (quá trình tạo giọng nói bị dừng lại và tốn nhiều công sức, đồng thời ngữ pháp bị suy giảm, nhưng các từ nội dung có thể được bảo tồn). Suy giảm khả năng trôi chảy, suy giảm khả năng hiểu và suy giảm khả năng lặp lại được gọi là thất ngôn toàn bộ. Thất ngôn của broca đặc trưng bởi sự suy giảm khả năng lưu loát và lặp lại, trong khi khả năng hiểu tương đối bị hạn chế. Ngược lại, thất ngôn của wernicke vẫn trôi chảy, nhưng khả năng lặp lại và khả năng hiểu đều bị suy giảm. Những người bệnh có suy giảm khả năng nói trôi chảy và khả năng hiểu, như trong thất ngôn của broca, nhưng có thể lặp lại được gặp trong thất ngôn xuyên vỏ vận động. Những người bệnh có khả năng nói trôi chảy bình thường, sự lặp lại nguyên vẹn nhưng khả năng hiểu kém, như trong thất ngôn của wernicke, gặp trong thất ngôn xuyên vỏ cảm giác.
7. Các rối loạn nhận thức:
   • Suy giảm nhận thức xảy ra rất thường gặp sau đột quỵ. Khoảng 30% người bệnh tiến triển thành sa sút trí tuệ sau 1 năm khởi phát đột quỵ. Dựa trên các lĩnh vực của nhận thức, rối loạn nhận thức bao gồm:
     • Giảm khả năng tập trung, chú ý, định hướng không gian thời gian.
     • Suy giảm khả năng học tập, ghi nhớ, suy giảm trí nhớ hay sa sút trí tuệ.
     • Rối loạn chức năng điều hành.
     • Rối loạn thị giác không gian: như hội chứng lãng quên nửa người hay lãng quên không gian bên liệt, ..
     • Rối loạn ngôn ngữ: thất ngôn.
     • Rối loạn cảm xúc, hành vi xã hội.
8. Các rối loạn về cảm xúc, hành vi, thái độ, cách cư xử:
   • Nhiều người bệnh sau đột qụy xuất hiện cảm giác sợ hãi, lo lắng, thất vọng, giận dữ, buồn bã và một cảm giác đau buồn do suy giảm thể chất và tinh thần. Các cảm giác này là phản ứng tự nhiên với sang chấn tâm lý do đột quỵ. Một số rối loạn cảm xúc và thay đổi tính tình có thể do tác động vật lý của tổn thương não. Trầm cảm là rối loạn hay gặp nhất, với các biểu hiện như rối loạn giấc ngủ, thay đổi cảm giác ngon miệng dẫn tới sụt cân hoặc tăng cân, thờ ơ, hạn chế giao tiếp xã hội, hoặc hay cáu gắt, mệt mỏi, tự ti, suy nghĩ tự tử. Trầm cảm sau đột quỵ có thể điều trị bằng thuốc chống trầm cảm và tư vấn tâm lý.

• Là một thành viên của nhóm đa chuyên ngành đối với người bệnh đột quỵ, bác sĩ phục hồi chức năng phối hợp chăm sóc y tế toàn diện, hỗ trợ người bệnh đột quỵ và gia đình trong việc lựa chọn phương án điều trị; đồng thời thực hiện phòng ngừa các biến chứng và tái phát của đột quỵ.
• Bác sĩ cần phối hợp chặt chẽ với các thành viên khác trong nhóm đa chuyên ngành khi người bệnh xuất viện hoặc chuyển tuyến (bao gồm các bệnh viện tuyến tỉnh/huyện, các bệnh viện phcn, các phòng khám tư nhân và các phòng khám khác tại địa phương... ).

Vai trò của điều dưỡng đột quỵ

• Trong phục hồi chức năng đột quỵ, vật lý trị liệu sử dụng các can thiệp thể chất có kỹ năng nhằm hồi phục vận động chức năng, giảm khiếm khuyết và hạn chế hoạt động, đồng thời gia tăng tối đa chất lượng cuộc sống sau đột quỵ. Vật lý trị liệu cũng hỗ trợ điều trị các vấn đề hô hấp và cơ xương (ví dụ như đau vai), cũng như phòng ngừa và điều trị các biến chứng sau đột quỵ.
• Các kỹ thuật viên vật lý trị liệu thường tham gia chăm sóc và phục hồi cho người bệnh đột quỵ ở tất cả các giai đoạn (cấp tính và mạn tính) trong nhiều bối cảnh, bao gồm phòng cấp cứu, đơn vị chăm sóc tích cực, đơn vị đột quỵ, khoa nội tổng hợp và nội thần kinh, khoa phcn, người bệnh ngoại trú tại bệnh viện, các phòng khám tư và tại nhà của người bệnh.

• Kỹ thuật viên hoạt động trị liệu làm việc với người bệnh đột quỵ nhằm tối ưu khả năng tham gia và mức độ độc lập của người bệnh trong tất cả hoạt động hằng ngày (bao gồm tự chăm sóc như tắm rửa, mặc quần áo, ăn uống), kết hợp với giải trí và nghề nghiệp. Mục tiêu này có thể đạt được trực tiếp thông qua gia tăng sự hồi phục chức năng (bao gồm chức năng vận động, nhận thức hoặc nhận cảm) hoặc bằng cách thay đổi thích nghi nhiệm vụ hoặc môi trường.
• Kỹ thuật viên hoạt động trị liệu thực hiện can thiệp dựa trên lượng giá các vấn đề đặc thù của từng người bệnh trong cả giai đoạn cấp và giai đoạn phục hồi chức năng.

• Kỹ thuật viên ngôn ngữ trị liệu là một phần không thể tách rời của nhóm chăm sóc đột quỵ. Chuyên môn của họ bao gồm lượng giá và xử lý các vấn đề nuốt (khó nuốt) cũng như các rối loạn giao tiếp thường gặp sau đột quỵ.
• Kỹ thuật viên ngôn ngữ trị liệu tham gia vào chăm sóc điều trị đột quỵ ở tất cả các giai đoạn trong quá trình hồi phục; tuy nhiên việc lượng giá và điều trị các vấn đề khó khăn về nuốt cần được bắt đầu càng sớm càng tốt sau khởi phát cấp. Họ cần phối hợp chặt chẽ với tất cả nhân viên y tế có liên quan khác và người bệnh đột quỵ cùng với gia đình/người chăm sóc.

• Kỹ thuật viên chỉnh hình phối hợp với kỹ thuật viên vật lý trị liệu/hoạt động trị liệu để lượng giá người bệnh đột quỵ khi cần một loại dụng cụ chỉnh hình cụ thể.
• Dụng cụ chỉnh hình có thể gồm nẹp để duy trì/gia tăng tầm vận động hoặc tạo thuận vận động ở một khớp; trợ giúp đi lại (ví dụ nẹp cổ bàn chân để nâng đỡ bàn chân); và hỗ trợ vận động chức năng (ví dụ gắn vào một cái thìa để giúp người bệnh tự ăn).
• Cần theo dõi sát sao dụng cụ nhằm đảm bảo dụng cụ được lắp đặt phù hợp, dễ chịu và đạt đúng mục tiêu đã đề ra.

• Nhân viên công tác xã hội hỗ trợ, tư vấn và cung cấp thông tin cho người bệnh đột quỵ và gia đình của họ về các lựa chọn nhằm tối ưu sự thoải mái về thể chất, tinh thần và xã hội. Nhân viên công tác xã hội cũng có thể chịu trách nhiệm tổ chức các nguồn lực của cộng đồng, thực hiện phương pháp điều trị phcn đơn giản trong cộng đồng và hỗ trợ người khuyết tật tiếp cận các mạng lưới an sinh xã hội.
• Một số người bệnh cần được nhân viên xã hội tư vấn và cung cấp thông tin sớm trong quá trình chăm sóc do các vấn đề về tài chính, mối quan hệ hoặc nhà ở. Nhân viên công tác xã hội cần có hiểu biết rộng về nguồn lực trong cộng đồng để tư vấn cho nhóm đa chuyên ngành và người bệnh về những điều người bệnh có thể nhận được khi xuất viện.

• Nhiều người bệnh bị đột quỵ nặng có thể thay đổi về cảm xúc, tính cách và suy giảm một phần khả năng nhận thức. Các vấn đề này có thể làm người thân/gia đình lo lắng và là một trong những nguyên nhân gây các rối loạn liên quan đến căng thẳng.
• Nhà tâm lý học lâm sàng làm việc với người bệnh đột quỵ có các khiếm khuyết về trí tuệ/nhận thức, khó khăn về hành vi và hoạt động hằng ngày, các vấn đề về cảm xúc và quan hệ giữa các cá nhân. Đồng thời, nhà tâm lý học lâm sàng làm việc với gia đình/người chăm sóc để điều chỉnh và giúp họ hiểu về các khiếm khuyết nhận thức của người thân người bệnh.

• Chuyên viên dinh dưỡng phối hợp với người bệnh đột quỵ và gia đình/người chăm sóc nhằm thực hiện điều trị dinh dưỡng y học, bao gồm chế độ ăn uống; điều chỉnh kết cấu thức ăn và phương thức cho ăn qua ống thông, đặc biệt ở những người có nguy cơ hoặc đang suy dinh dưỡng. Chuyên viên dinh dưỡng còn thực hiện giáo dục và tư vấn để thay đổi các yếu tố nguy cơ và xử lý các bệnh kèm theo ở người bệnh có nhu cầu chế độ ăn uống đa dạng (ví dụ đái tháo đường, tăng lipid máu, cao huyết áp và khó nuốt).
• Nhóm đa chuyên khoa cũng có thể được mở rộng để bao gồm bác sĩ tâm thần, bác sĩ nhãn khoa và/hoặc các trợ lý kỹ thuật viên tùy theo từng trường hợp người bệnh và mức độ sẵn có.

• Khuyến cáo sử dụng các công cụ đo lường đi kèm biểu mẫu ghi điểm tương ứng nhằm lượng giá khách quan các khía cạnh như triệu chứng thần kinh và các hậu quả chức năng của đột quỵ.
• Khi bắt đầu trị liệu, bác sĩ/kỹ thuật viên cần nắm được tình trạng hoạt động chức năng của người bệnh trước khi bị bệnh, hiện tại, sự tồn tại các khiếm khuyết và các giới hạn/hạn chế; đồng thời đánh giá hỗ trợ xã hội hiện có và các mong muốn của người bệnh. Nếu không có sẵn thông tin, bác sĩ/kỹ thuật viên phải hỏi người bệnh để xác định và lượng giá mức độ các khiếm khuyết chức năng như tình trạng yếu liệt, tầm vận động, điều hợp, cảm giác thân thể; cũng như lượng giá các giới hạn hoạt động như dịch chuyển, khả năng đi lại, sự khéo léo của tay và sinh hoạt hàng ngày. Nếu người bệnh không thể cung cấp các thông tin cần thiết, bác sĩ/kỹ thuật viên có thể hỏi vợ/chồng hoặc người chăm sóc của người bệnh.
• Sau khi hỏi bệnh, đưa ra kết luận sơ bộ và hình thành các giả thiết làm cơ sở cho chẩn đoán. Khuyến cáo sử dụng một số công cụ đo lường chọn lọc để lượng giá khách quan các khiếm khuyết về chức năng của cơ thể, giới hạn các hoạt động và hạn chế sự tham gia, cũng như các yếu tố môi trường cản trở và tạo thuận. Các công cụ này cho phép lượng giá các lĩnh vực điều trị liên quan đến người bệnh ở cấp độ hoạt động và sự tham gia, bao gồm: sự khéo léo của tay, đi và các khả năng có liên quan, sinh hoạt hàng ngày cơ bản và sinh hoạt hàng ngày phức tạp có sử dụng công cụ và chất lượng cuộc sống. Ở cấp độ chức năng của cơ thể, các công cụ này có thể liên quan đến các chức năng thần kinh, các chức năng về thể chất, tâm lý, tâm thần kinh và mệt mỏi. (KNGF, 2014).
• Cần lượng giá tình trạng dinh dưỡng và chức năng nuốt, lượng giá nguy cơ các biến chứng hô hấp và nguy cơ hình thành loét ép.
• Có thể phân loại các biến chứng và di chứng sau đột quỵ cấp theo Phân loại quốc tế về chức năng của Tổ chức y tế thế giới WHO (ICF). Phân loại ICF gồm 3 mục chính: cấu trúc chức năng, các hoạt động và sự tham gia; đồng thời có 2 mục nhỏ khác, tất cả cho biết một cách tổng thể ảnh hưởng của đột quỵ đến người bệnh về:
  • Cấu trúc và chức năng.
  • Các hoạt động (liên quan đến các công việc và hành động của người bệnh).
  • Sự tham gia (bao gồm các tình huống trong cuộc sống).
• ICF cũng cung cấp thêm thông tin về hoàn cảnh và các yếu tố môi trường của người bệnh.

Sự hồi phục sau đột quỵ không phải là một đường thẳng mà diễn tiến theo một đường cong, và phần lớn hồi phục xảy ra trong những ngày tháng đầu tiên. Quá trình hồi phục bao gồm bốn giai đoạn, đan xen lẫn nhau và không phân chia một cách rõ ràng: Phục hồi chức năng người bệnh đột quỵ có thể chia thành 3 giai đoạn: Giai đoạn đầu là chăm sóc cấp cứu tại các đơn vị đột quỵ và phục hồi chức năng sớm trong những giờ đầu tiên. Giai đoạn 2 là chuyển người bệnh đến các cơ sở phục hồi chức năng.

Được khuyến cáo

I

A

Không khuyến cáo

III

A

Được khuyến cáo

I

C

Được khuyến cáo

I

C

Được khuyến cáo

I

C

Nên cân nhắc dùng

IIa

B

Có thể cân nhắc

IIb

C

Có thể cân nhắc

IIb

C

Có thể cân nhắc

IIb

B

Có thể cân nhắc

IIb

B

Được khuyến cáo

I

B

Nên cân nhắc dùng

IIa

C

Được khuyến cáo

I

B

Nên cân nhắc dùng

IIa

B

Có thể cân nhắc

IIb

C

Được khuyến cáo

I

B

Được khuyến cáo

I

A

Được khuyến cáo

I

B

Được khuyến cáo

I

B

Nên cân nhắc dùng

IIa

B

Nên cân nhắc dùng

IIa

C

Có thể cân nhắc

IIb

A

Có thể cân nhắc

IIb

B

Được khuyến cáo

I

C

Nên cân nhắc dùng

IIa

A

Nên cân nhắc dùng

IIa

A

Nên cân nhắc dùng

IIa

C

Có thể cân nhắc

IIb

A

Có thể cân nhắc

IIb

B

Có thể cân nhắc

IIb

B

Có thể cân nhắc

IIb

B

Có thể cân nhắc

IIb

B

Có thể cân nhắc

IIb

C

Không khuyến cáo

III

C

Được khuyến cáo

I

A

Được khuyến cáo

I

A

Nên cân nhắc dùng

IIa

A

Có thể cân nhắc

IIb

A

Có thể cân nhắc

IIb

A

Không khuyến cáo

III

B

Được khuyến cáo

I

A

Được khuyến cáo

I

A

Nên cân nhắc dùng

IIa

A

Nên cân nhắc dùng

IIa

A

Có thể cân nhắc

IIb

A

Có thể cân nhắc

IIb

A

Có thể cân nhắc

IIb

A

Có thể cân nhắc

IIb

B

Có thể cân nhắc

IIb

B

Có thể cân nhắc

IIb

B

Có thể cân nhắc

IIb

B

Có thể cân nhắc

IIb

B

Được khuyến cáo

I

A

Được khuyến cáo

I

A

Được khuyến cáo

I

B

Nên cân nhắc dùng

IIa

A

Nên cân nhắc dùng

IIa

A

Nên cân nhắc dùng

IIa

A

Nên cân nhắc dùng

IIa

A

Nên cân nhắc dùng

IIa

B

Nên cân nhắc dùng

IIa

B

Có thể cân nhắc

IIb

B

Có thể cân nhắc

IIb

A

Không khuyến cáo

III

C

Được khuyến cáo

I

A

Được khuyến cáo

I

A

Được khuyến cáo

I

C

Có thể cân nhắc

IIb

C

Được khuyến cáo

I

B

Được khuyến cáo

I

B

Được khuyến cáo

I

C

Được khuyến cáo

I

C

Được khuyến cáo

I

A

Nên cân nhắc dùng

IIa

B

Nên cân nhắc dùng

IIa

B

Có thể cân nhắc

IIb

A

Có thể cân nhắc

IIb

B

Có thể cân nhắc

IIb

B

Có thể cân nhắc

IIb

C

Có thể cân nhắc

IIb

C

Không khuyến cáo

III

B

Được khuyến cáo

I

B

Có thể cân nhắc

IIb

B

Có thể cân nhắc

IIb

C

Nên cân nhắc dùng

IIa

A

Có thể cân nhắc

IIb

B