GIỚI THIỆU
Sơ cứu ban đầu gãy xương cần tuân thủ các nguyên tắc cụ thể nhằm hạn chế tối đa tổn thương thêm.
NGUYÊN TẮC
Nguyên tắc bất động trong gãy xương
- Nẹp dùng để cố định xương gãy phải có chiều dài đủ để bất động chắc khớp nằm phía trên và phía dưới ổ gãy.
- Dây buộc cố định nẹp phải nằm ở vị trí trên chỗ gãy, dưới chỗ gãy và tương ứng với khớp trên/khớp dưới của vùng gãy, bảo đảm cố định đồng thời.
- Không nên tháo cởi quần áo của nạn nhân. Trường hợp bắt buộc phải bộc lộ vết thương thì cắt quần áo theo đường chỉ; nếu phải cởi, thực hiện cởi bên lành trước.
- Không đặt nẹp trực tiếp lên da nạn nhân. Những vị trí có mấu lồi đầu xương hoặc vùng tỳ đè cần được lót bông trước khi đặt nẹp.
Gãy kín
- Tiến hành bất động xương gãy (chi) theo tư thế cơ năng: đối với chi dưới duỗi gối ở tư thế 170° - 180°, đối với chi trên gấp khuỷu 90°.
- Cố định chi một cách nhẹ nhàng và thận trọng; cần có người phụ kéo nắn chi liên tục cho đến khi việc cố định hoàn tất.
Gãy hở
- Bất động theo đúng tư thế của ổ gãy; không kéo nắn trong giai đoạn sơ cứu.
- Kết hợp xử trí vết thương phần mềm (rửa bằng nước muối sinh lý trước khi băng ép).
- Nếu có tổn thương mạch máu thì phải cầm máu trước khi bất động.
- Sau khi cố định xong: đối với chi trên dùng băng tam giác treo đỡ tay lên cổ.
- Đối với chi dưới buộc hai chi vào nhau.
MỘT SỐ TRƯỜNG HỢP CỤ THỂ
- Cột sống cổ: giữ cổ thẳng tư thế ngửa cằm, nẹp bằng nẹp cổ cứng. Tránh vận động cổ ra 2 bên và tránh vận động trước-sau.
- Cánh tay: nẹp gỗ cố định cánh tay, gấp khuỷu 90° và treo cẳng tay.
- Cẳng tay: nẹp gỗ cố định cẳng tay, gấp khuỷu 90° và treo cẳng tay.
- Cột sống thắt lưng: mang nẹp vải cột sống thắt lưng.
- Khung chậu: nẹp vải cố định khung chậu.
- Khớp háng (cổ xương đùi, liên mấu chuyển): nẹp vải chống xoay cẳng bàn chân.
- Đùi: 1 nẹp gỗ từ dưới nách đến quá gót chân, 1 nẹp gỗ từ mặt trong đùi tới quá gót chân, và 1 nẹp ở mặt sau từ trên mào chậu đến quá gót chân. Cố định trên dưới ổ gãy; cố định cẳng chân; cố định 2 chân với nhau; cố định nẹp dài với hông bụng.
- Cẳng chân: dùng 2 nẹp gỗ song song 2 bên từ đùi tới quá gót chân.
Nên cố định bệnh nhân trên cáng cứng đối với chấn thương cột sống (cổ, thắt lưng) trước và trong quá trình di chuyển; nẹp chi không băng ép quá chặt; kiểm tra mạch ở xa để đảm bảo lưu thông máu.
KIỂM SOÁT
- Đảm bảo hô hấp: sử dụng oxy và/hoặc nội khí quản tùy trường hợp.
- Điều trị choáng mất máu bằng dịch truyền.
- Kiểm soát đau: giảm đau với Paracetamol 1g TTM; có thể phối hợp Mobic 15mg 1 ống TB và/hoặc Morphin 1 ống TB theo chỉ định.