GIỚI THIỆU
Máy quay ly tâm tại chỗ được bố trí ở các khoa lâm sàng nhằm cho phép đo Hematocrit (HCT) ngay lập tức trong các tình huống cấp cứu, đặc biệt đối với bệnh nhân sốt xuất huyết Dengue.
MỤC ĐÍCH VÀ NGUYÊN LÝ KỸ THUẬT
Mục đích
- Thực hiện đo HCT ngay tại khoa lâm sàng để bác sĩ điều trị có cơ sở đưa ra quyết định xử trí kịp thời cho người bệnh.
Nguyên lý kỹ thuật
- HCT là tỷ lệ thể tích máu do các tế bào máu chiếm chỗ, tính theo đơn vị 1/l hoặc %.
- Sau khi ống máu hình trụ được quay ly tâm, các thành phần tế bào máu sẽ dồn về một phía. Bằng cách đo tỷ lệ giữa thể tích lớp tế bào máu và thể tích toàn bộ ống máu, sẽ xác định được giá trị HCT.
CHỈ ĐỊNH
- Sốt xuất huyết Dengue.
- Xuất huyết nặng.
- Sốc, đặc biệt là sốc giảm thể tích.
CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH
Chuẩn bị
Phương tiện dụng cụ
- Máy ly tâm chuyên dụng dùng để đo HCT, kèm theo thước đo dạng đĩa xoắn.
- Ống mao quản vô khuẩn đã tráng heparin hoặc các chất chống đông thích hợp.
- Sáp hoặc đất sét để gắn kín miệng ống mao quản.
- Kim chích máu đầu ngón tay (lancet).
- Găng tay.
- Bông vô trùng.
- Cồn sát khuẩn.
- Băng dính.
Chuẩn bị người bệnh
- Giải thích cho người bệnh và người nhà về mục đích của việc đo HCT và thủ thuật lấy máu mao mạch đầu ngón tay.
- Đề nghị người bệnh nằm ở tư thế thoải mái trên giường.
Tiến hành lấy máu vào ống mao quản
- Điều dưỡng mang khẩu trang, rửa tay, đồng thời chuẩn bị đầy đủ dụng cụ mang đến giường người bệnh.
- Sát trùng tay nhanh và mang găng sạch.
- Sát trùng đầu ngón tay người bệnh, sau đó để khô hoặc lau lại bằng gòn khô.
- Dùng mũi kim chích qua da đầu ngón tay ở mặt bên của đầu ngón tay để máu tự chảy, không nặn.
- Khi giọt máu đã đầy đủ, đặt miệng ống mao quản tiếp xúc với giọt máu; nghiêng ống để máu được hút thuận lợi vào trong ống.
- Khi máu đã đầy ống, dùng ngón tay bịt miệng ống. Dùng bông gòn khô vô trùng ấn vào vị trí lấy máu cho đến khi máu ngưng chảy, sau đó băng lại bằng băng dính. Tiếp đó, dùng sáp hoặc đất sét gắn kín hai đầu miệng ống mao quản.
Quay ly tâm ống máu
- Cắm dây điện, bật công tắc nguồn của máy quay ly tâm.
- Mở nắp máy quay ly tâm và mở khay quay ly tâm.
- Ghi tên hoặc mã tương ứng với số thứ tự trên mâm quay.
- Đặt ống máu vào khe của khay. Nếu thực hiện một số lượng chẵn ống máu, xếp các ống đối xứng đều quanh trục. Nếu số lượng ống máu là số lẻ, xếp thêm một ống mao quản rỗng và cũng sắp xếp các ống đối xứng đều nhau quanh trục.
- Đậy chặt khay quay ly tâm và nắp máy quay ly tâm.
- Vặn điều chỉnh để máy quay ly tâm trong 5 phút.
- Hết 5 phút, chờ máy ngừng quay hẳn mới lấy ống máu ra để đọc kết quả.
Đọc kết quả
- Sau khi quay ly tâm hoàn tất, ống máu được phân thành hai phần:
- Phần màu đỏ đậm chứa hồng cầu ở ngoài.
- Phần màu vàng chứa huyết tương ở trong.
- Xác định giới hạn phía trong của phần ống màu đỏ; điểm tương ứng với vạch nào thì đó là giá trị HCT đo được.
Chú ý
- Có thể có nhiều loại máy quay ly tâm tại chỗ khác nhau để đo HCT. Vì vậy, cần tham khảo thêm hướng dẫn sử dụng đi kèm theo từng máy.
- Khi lấy máu, không nên chọc kim quá sâu gây tổn thương mô. Tuy nhiên nếu chọc kim quá nông thì sẽ khó lấy đủ lượng máu cho ống mao quản.
- Phải gắn thật kín đầu ống mao quản trước khi quay ly tâm nhằm tránh lực ly tâm làm máu văng ra khỏi ống.
- Nếu không bố trí các ống đối xứng đều quanh trục khi quay ly tâm sẽ phát sinh mô-men lực làm ống văng ra ngoài và có thể gây hư hỏng máy.
- Chỉ được mở nắp máy lấy ống khi máy đã ngừng quay hoàn toàn.
-
Khi so với thước đĩa, phải bảo đảm đo theo chiều dài của cột máu trong ống tương ứng mức 0-100, không phải là so chiều dài của ống mao quản.
Tài liệu tham khảo
- Sốt xuất huyết Dengue 2760/QD-BYT 04/07/2023.