Chăm sóc Sốt xuất huyết Dengue không sốc ở người lớn (≥ 16 tuổi)

GIỚI THIỆU

Sốt xuất huyết Dengue ở người lớn có một số điểm khác biệt so với trẻ em: mặc dù tỷ lệ tiến triển đến sốc thấp hơn, các biểu hiện xuất huyết lại thường gặp nhiều hơn và có thể đe dọa tính mạng. Ban đầu khi phát ban hồi phục xuất hiện, đây là triệu chứng thường gây lo lắng đáng kể cho người bệnh và đôi khi làm cả thầy thuốc hiểu nhầm, dẫn đến chỉ định truyền dịch không cần thiết và nguy cơ quá tải tuần hoàn.

THEO DÕI

Tại khoa Khám bệnh

Phần lớn người bệnh được chỉ định điều trị ngoại trú. Tuy nhiên, khi người bệnh có biểu hiện gợi ý nguy cơ diễn tiến nặng hoặc có những dấu hiệu khiến người bệnh và người nhà lo lắng, cần cho nhập viện để theo dõi và điều trị. Các dấu hiệu đó bao gồm:

Sốt cao liên tục, không giảm mặc dù người bệnh đã uống thuốc hạ sốt.
Xuất hiện các triệu chứng xuất huyết, bao gồm chấm hoặc mảng xuất huyết ở da, chảy máu cam, chảy máu răng miệng hoặc rong kinh (ở phụ nữ).

Điều trị nội trú

Theo dõi lâm sàng

Theo dõi dấu hiệu sinh tồn theo mốc 3 hoặc 6 giờ tùy chỉ định của bác sĩ điều trị:
- Mạch: bắt mạch quay, ghi nhận số lần mạch đập/phút và biên độ.
- Huyết áp: nên đo bằng ống nghe.
- Nhiệt độ.
- Nhịp thở: đếm số lần/phút và quan sát kiểu nhịp thở (nhẹ, co kéo nhẹ liên sườn; co kéo nhiều liên sườn hay hõm ức; gắng sức).
- Nước tiểu: theo dõi lượng nước tiểu trong ngày và màu sắc (nhằm phát hiện có máu hay không).
Toàn trạng: tỉnh táo, tiếp xúc tốt, giọng nói rõ ràng; vẻ mặt hơi lanh lợi hoặc lừ đừ, mệt mỏi.
Da, niêm mạc: chi ấm; móng tay hồng hoặc da và đầu chi tái, ẩm mồ hôi; chi mát lạnh. Niêm mạc mắt xung huyết, môi đỏ. Thời gian làm đầy mao mạch < 2 giây.
Kiểm tra và theo dõi dấu hiệu xuất huyết ở da, niêm mạc:
- Chấm xuất huyết, mảng bầm tím hoặc khối máu tụ xuất hiện tự nhiên hoặc sau sang chấn/sau tiêm chích; đánh giá mức độ tăng thêm và nhận xét biểu hiện tăng nhanh hay chậm. Có thể kèm chảy máu mũi, chảy máu răng miệng.
- Biểu hiện xuất huyết nội như nôn ra máu, đi ngoài ra máu, tiểu ra máu. Nếu có các biểu hiện xuất huyết nội nói trên, người bệnh cần được chuyển khoa Hồi sức cấp cứu.
Biểu hiện tiêu hóa: ghi nhận các triệu chứng tiêu hóa thường gặp trong sốt xuất huyết Dengue ở người lớn như nôn và tiêu chảy. Do đó cần ghi chú số lần nôn, số lượng và tính chất dịch nôn, cũng như phân tiêu chảy.
Theo dõi tổng kê lượng nước xuất–nhập:
- Nước nhập: nước người bệnh uống được; thức ăn người bệnh ăn được (lỏng và đặc); lượng dịch truyền vào (nếu có).
- Nước xuất: nước tiểu; phân; dịch nôn; máu xuất huyết.
- Ghi nhận đầy đủ các thông số vào phiếu chăm sóc và theo dõi điều dưỡng. Báo ngay bác sĩ điều trị nếu phát hiện bất kỳ triệu chứng bất thường nào trong các nội dung theo dõi nêu trên.

Theo dõi xét nghiệm

Tiến hành theo dõi, lấy kết quả và báo ngay cho bác sĩ các xét nghiệm: HCT và tiểu cầu. Kết quả phù hợp sốt xuất huyết Dengue khi có một hoặc nhiều tiêu chuẩn sau:

HCT tăng > 20% so với trị số bình thường (nam 43%, nữ 38%).
Tiểu cầu ≤ 100.000/mm ³.

CHĂM SÓC

Song song với việc thực hiện y lệnh của bác sĩ, cần tiến hành chăm sóc các vấn đề sau:

Khuyên người bệnh uống nước nhiều

Khuyến khích uống nước nhằm bù vào lượng nước đã mất trong quá trình bệnh lý do sốt cao và ăn uống kém. Đồng thời, có thể cho người bệnh sử dụng các loại nước dinh dưỡng từ trái cây và sữa; vừa giúp bù nước, vừa cung cấp thêm vitamin, yếu tố vi lượng (chất khoáng), năng lượng (đường) theo cách sinh lý nhất, và góp phần đề phòng nguy cơ hạ đường huyết trong trường hợp người bệnh chán ăn hoặc ăn ít không bảo đảm năng lượng.
Chỉ bù dịch qua đường tĩnh mạch khi thật cần thiết.

Giảm sốt

Thuốc hạ sốt chỉ giúp giảm nhiệt độ cơ thể nhưng không thể đưa nhiệt độ trở về bình thường hoàn toàn. Vì vậy, ngoài việc thực hiện y lệnh dùng thuốc hạ sốt, cần hướng dẫn người bệnh và người nhà cách hạ sốt bằng phương pháp vật lý như lau mát với khăn nước ấm. Nước ấm giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu và dễ bốc hơi; khi bốc hơi, hơi nước nhanh chóng mang theo nhiệt độ của bề mặt da cơ thể, từ đó giúp hạ nhiệt.
Lau mát đạt hiệu quả khi nhiệt độ cơ thể giảm < 38°C, khi đó có thể ngừng lau mát. Lau mát liên tục cũng là biện pháp phòng ngừa mê sảng và co giật.

Chăm sóc về xuất huyết

Hạn chế tiêm và thủ thuật: do dễ xuất huyết, việc tiêm truyền và các thủ thuật xâm lấn (đặt ống thông tĩnh mạch, đặt ống thông tiểu) ở người bệnh sốt xuất huyết Dengue người lớn cần được hạn chế tối đa. Nếu có chỉ định y lệnh tiêm truyền của bác sĩ, nên sử dụng các tĩnh mạch ngoại biên tại vị trí dễ cầm máu. Tránh sử dụng các tĩnh mạch lớn và khó cầm máu như tĩnh mạch cổ, tĩnh mạch dưới đòn, tĩnh mạch bẹn.
Biến chứng xuất huyết ở sốt xuất huyết Dengue người lớn thường xuất hiện sớm hơn và kéo dài hơn so với trẻ em. Vì vậy, khi người bệnh có biểu hiện xuất huyết, cần áp dụng mọi biện pháp nhằm hạn chế xuất huyết nặng hơn, cụ thể:
- Chảy máu mũi: nhét bấc có tẩm adrenalin từ mũi trước đến mũi sau.
- Băng ép khối máu tụ và vị trí chảy máu do tiêm chích.
- Rong kinh: theo dõi sát lượng máu mất.
Khuyên người bệnh nghỉ tại giường, hạn chế đi lại nhiều và tránh xúc động.
Trấn an người bệnh.

Tài liệu tham khảo

Sốt xuất huyết Dengue 2760/QD-BYT 04/07/2023