GIỚI THIỆU
Gạn tách thành phần máu là một kỹ thuật điều trị được áp dụng trong nhiều bệnh lý và hội chứng khác nhau. Phương pháp gạn tách thành phần máu điều trị (Therapeutic apheresis) được tiến hành bằng cách sử dụng hệ thống máy tự động để lấy máu của người bệnh ra ngoài cơ thể, sau đó phân tách máu thành các thành phần riêng biệt và loại bỏ chọn lọc một hoặc nhiều thành phần bất thường nhằm mục tiêu điều trị; phần còn lại được truyền trả lại cho người bệnh. Nhờ đó, phương pháp này góp phần vào điều trị và cải thiện tình trạng nặng của bệnh.
Hiện nay, trong thực hành lâm sàng, thường sử dụng các hệ thống máy tự động như: Cobe Spectra, Optia Spectra, Comtec Fresenius...
CHỈ ĐỊNH
Dựa trên thành phần được loại bỏ và/hoặc thay thế, chỉ định gạn tách thành phần máu điều trị có thể được phân nhóm như sau:
Trao đổi huyết tương điều trị (Therapeutic plasma exchange - TPE)
Mục tiêu của phương pháp là loại bỏ một khối lượng lớn huyết tương của người bệnh và thay thế bằng nước muối sinh lý hoặc loại dịch thích hợp, nhằm hỗ trợ giảm kháng thể và phức hợp miễn dịch cũng như giảm protein máu trong một số bệnh lý.
Chỉ định:
a. Bệnh lý huyết học:
- Hội chứng tăng cao độ nhớt huyết tương: bệnh Waldenström, bệnh đa u tủy xương.
- Ban xuất huyết giảm tiểu cầu huyết khối (TTP).
- Kháng thể miễn chống hồng cầu trong quá trình mang thai (trong bất đồng nhóm máu mẹ con).
- Hội chứng tăng urê huyết tán.
- Ghép tủy không tương thích nhóm máu hệ ABO.
- Biến chứng của bệnh hồng cầu hình liềm.
- Tăng globulin ngưng kết lạnh (cryoglobulinemia).
- Tự kháng thể chống tế bào chất bạch cầu hạt trung tính.
- Giảm kháng thể chống HLA trong ghép tế bào gốc đồng loài.
- Bệnh nhược cơ (Myasthenia gravis).
- Hội chứng Guillain-Barré cấp tính.
- Viêm hủy myelin cấp tính.
- Viêm đa dây thần kinh tiêu myelin mạn tính.
- Bệnh đa xơ cứng.
- Viêm não Rasmussen.
- Múa giật Sydenham: rối loạn tâm thần kinh tự miễn dịch ở trẻ em liên quan đến nhiễm liên cầu khuẩn.
- Bệnh lý viêm đa dây thần kinh liên quan đến gamma-globulin đơn dòng.
- Viêm cầu thận tiến triển nhanh liên quan đến kháng thể và phức hợp kháng nguyên- kháng thể.
- Tăng chuỗi nhẹ trong đa u tủy xương gây suy thận.
- Hội chứng Goodpasture.
- U bạch cầu hạt Wegener.
- Viêm mạch.
- Viêm khớp dạng thấp.
- Bệnh lupus ban đỏ hệ thống.
- Tăng cholesterol máu gia đình typ II đồng hợp tử.
- Bệnh tăng acid phytanic…
Gạn tách tế bào máu điều trị (Therapeutic cell depletion)
Mục đích của gạn tách tế bào máu điều trị là loại bỏ một lượng lớn các tế bào bất thường trong máu tuần hoàn, qua đó giúp ngăn ngừa các biến chứng huyết khối, tắc mạch và hội chứng tiêu khối u…
Chỉ định:
Khi kết quả xét nghiệm máu ngoại vi cho thấy tăng cao một hoặc nhiều thành phần sau:
- Bạch cầu cao hơn 100 G/l.
- Tiểu cầu cao hơn 1.000 G/l.
- Thể tích khối hồng cầu (hematocrit) cao hơn 50%.
Trao đổi hồng cầu điều trị (Red blood cell exchange)
Mục tiêu là loại bỏ một khối lượng lớn các hồng cầu bệnh lý trong máu người bệnh và thay thế bằng hồng cầu bình thường từ người khỏe mạnh.
Chỉ định:
- Bệnh hồng cầu hình liềm: Đột quỵ, hội chứng ngực cấp mức độ nặng, phòng quá tải sắt do truyền máu.
- Bệnh thalassemia.
- Bệnh sốt rét nặng.
- Bệnh babesiosis thể nặng.
- Ghép tế bào gốc tạo máu đồng loài (tế bào gốc từ máu ngoại vi) có bất đồng nhóm máu ABO kiểu minor.
Gạn tách kết hợp hấp phụ miễn dịch (Immunoadsorption apheresis)
Kỹ thuật này nhằm loại bỏ các chất trung gian gây bệnh trong huyết tương để điều trị cho người bệnh bằng cách sử dụng một cột hấp phụ miễn dịch.
Chỉ định:
- Giảm tiểu cầu miễn dịch.
- Kháng thể kháng yếu tố VIII.
Gạn tách lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL apheresis)
Mục đích là loại bỏ lipoprotein tỷ trọng thấp trong huyết tương của người bệnh thông qua xử lý thứ cấp.
Chỉ định:
- Mức LDL cholesterol lớn hơn 300 g/dl.
- Mức LDL cholesterol lớn hơn 200 g/dl và kèm bệnh lý tim mạch.
Gạn tách kết hợp kích hoạt bổ sung (Extracorporeal photopheresis)
Phương pháp này sử dụng kỹ thuật apheresis phối hợp với thuốc kích hoạt ánh sáng và tia cực tím để điều chỉnh hoạt động tế bào lympho, sau đó truyền lại cho người bệnh.
Chỉ định:
- Pemphigus vulgaris thể nặng.
- U lympho tế bào T thể da.
- Viêm da cơ.
- Ghép tim: thải ghép tế bào, dự phòng thải ghép.
- Bệnh ghép chống chủ (GVHD) cấp hoặc mạn (da hoặc không ở da).
- Bệnh Crohn.
- Ghép phổi: thải ghép đồng loài (hội chứng viêm phế quản tắc nghẽn).
- Bệnh xơ cứng toàn thể.
KẾT LUẬN
- Trong thực hành lâm sàng, gạn tách thành phần máu là một biện pháp điều trị quan trọng, giúp nhanh chóng làm giảm mức độ nặng của bệnh cũng như các nguy cơ xảy ra biến chứng trong nhiều nhóm bệnh lý khác nhau.
- Hiện nay, phương pháp này đã và đang được triển khai rộng rãi tại nhiều cơ sở y tế lớn, đặc biệt trong lĩnh vực điều trị các bệnh lý huyết học.
Tài liệu tham khảo
- Quyết định Số: 1832/QĐ-BYT. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh lý huyết học. 2022