COVID-19: Phục hồi chức năng

GIỚI THIỆU

Phục hồi chức năng được tổ chức theo mức độ nặng của bệnh đối với người bệnh đang điều trị nội viện và trong giai đoạn sau ra viện.

KỸ THUẬT PHỤC HỒI CHỨC NĂNG ÁP DỤNG CHO NGƯỜI BỆNH COVID-19

Mức độ nhẹ

Người bệnh ở mức độ nhẹ, tỉnh táo, có khả năng tự thực hiện các kỹ thuật chủ động theo hướng dẫn qua băng hình hoặc thông qua điều khiển từ xa. Việc tập luyện cần được nhân viên y tế giám sát để bảo đảm người bệnh thực hiện đúng kỹ thuật và có đủ thời gian.

Kỹ thuật tập các kiểu thở

Mục đích của kỹ thuật: làm giãn nở lồng ngực, tăng khả năng tống thải đờm/dịch, qua đó giúp tăng lượng không khí vào phổi.
Tư thế: lựa chọn 03 tư thế nằm ngửa đầu gối gập 45 độ; hoặc tư thế ngồi hay đứng để người bệnh COVID-19 thực hiện các bài tự tập thở.

Kỹ thuật 01: Tập thở chúm môi – tập thở hoành

Người bệnh ngồi.

Bước	Mô tả
1	Người bệnh hít thật sâu từ từ bằng mũi đồng thời bụng phình lên.
2	Chúm môi từ từ thở ra thật hết đồng thời bụng hóp lại.

Kỹ thuật 02: Tập ho hiệu quả

Bước	Mô tả
1	Thở chúm môi (hít thật sâu, từ từ bằng mũi, chúm môi từ từ thở ra cho tới hết khả năng) khoảng 5 - 10 lần giúp đẩy đờm từ phế quản nhỏ ra các phế quản vừa.
2	Tròn miệng, hà hơi 5 - 10 lần, tốc độ tăng dần: giúp đẩy đờm từ phế quản vừa ra khí quản.
3	Ho, hít vào thật sâu, nín thở và ho liên tiếp 2 lần, lần 1 nhẹ, lần 2 nhanh mạnh để đẩy đờm ra ngoài.

Kỹ thuật 03: Tập thở chu kỳ chủ động

Bước	Mô tả
1	Thở có kiểm soát: hít thở nhẹ nhàng trong 20 đến 30 giây (hít vào thật sâu, từ từ bằng mũi).
2	Căng giãn lồng ngực: hít thật sâu bằng mũi, nín thở 2 đến 3 giây và thở ra nhẹ nhàng, lặp lại 3 đến 5 lần.
3	Hà hơi: hít thật sâu, nín thở 2 đến 3 giây và tròn miệng hà hơi đẩy mạnh dòng khí ra ngoài. Lặp lại 1 đến 2 lần.
4	Khạc đờm và xử lý đờm: khạc vào cốc đựng đờm, dùng khăn giấy lau miệng rồi bỏ luôn khăn giấy vào cốc. Tiếp theo đổ ngập dung dịch Javen 1% rồi đậy kín nắp.

Kỹ thuật 04: Tập thở với dụng cụ trợ giúp hô hấp

Bóng cao su, bóng bay và dụng cụ chuyên dụng tập chức năng hô hấp Spiroball.

Kỹ thuật tập vận động

Lồng ghép với các hoạt động hàng ngày nhằm duy trì và tăng sức mạnh của cơ vùng chi, thân mình và đầu cổ.

Mức độ nặng hoặc nguy kịch

Kỹ thuật điều chỉnh tư thế người bệnh

Mục đích nhằm thư giãn cơ hoành, giúp hô hấp dễ dàng hơn.
Đặt người bệnh ngồi hơi gập người về phía trước hoặc nằm đầu cao 30o- 600, khớp gối hơi gập.
Trường hợp ARDS nặng, thở máy đặt người bệnh nằm sấp khi có chỉ định của bác sĩ điều trị.
Thực hiện lăn trở thường xuyên 2 giờ/lần, đồng thời kiểm tra tình trạng da, đặc biệt các điểm tỳ đè.
Khuyến khích sử dụng đệm hơi để phòng loét.
Thực hiện ngày 3 lần (sáng, chiều, tối).

Kỹ thuật tập vận động thụ động

Mục đích: duy trì tầm vận động của khớp, chống teo cơ, ngăn ngừa co rút khớp và huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT).
Thực hiện tập vận động thụ động các khớp vai, khớp khuỷu tay, khớp cổ tay, khớp háng, khớp gối, khớp cổ chân theo tầm vận động khớp. Mỗi lần thực hiện 15 đến 30 phút.

Kỹ thuật dẫn lưu tư thế

Mục đích phòng ứ động đờm rãi và dẫn lưu các đờm dịch ra ngoài.
Điều chỉnh tư thế sao cho vùng phổi tổn thương lên trên và có ứ đọng dịch lên trên (dựa vào phim X-quang ngực để đánh giá). Mỗi lần thực hiện 10 - 15 phút.

Kỹ thuật vỗ, rung lồng ngực

Mục đích: làm rung cơ học, long đờm ứ đọng và đẩy ra phế quản rộng hơn để thoát ra ngoài.
Vỗ rung áp dụng trên thành ngực ở vị trí tương ứng với các phân thuỳ phổi có chỉ định dẫn lưu. Mỗi lần vỗ rung lồng ngực 10 - 15 phút.

Kỹ thuật thở có trợ giúp

Mục đích giúp tống thải đờm từ các phế quản nhỏ ra đường thở lớn hơn.
Ép bàn tay vào lồng ngực theo hướng di chuyển của khung sườn ở thì thở ra của người bệnh.

Sau ra viện

Mục đích: phục hồi lại sức khỏe và các chức năng sinh hoạt hàng ngày để trở lại công việc thường ngày, hòa nhập cộng đồng.
Đối với người bệnh viêm phổi thể nhẹ, khi ra viện cần được hướng dẫn tăng cường tập các bài tập vận động, các bài tập thở và điều chỉnh tâm lý.
Đối với người bệnh đã từng bị thể nặng hoặc nguy kịch, khi ra viện cần đánh giá tổn thương chức năng phổi của người bệnh và đưa ra phương án phục hồi chức năng phù hợp gồm tập vận động, tập thở, tâm lý trị liệu, chế độ dinh dưỡng.

Tài liệu tham khảo

Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị COVID-19 (Ban hành kèm theo Quyết định số 4689/QĐ-BYT ngày 06 tháng 10 năm 2021 của Bộ Y tế