GIỚI THIỆU
- Liều dùng và nguy cơ: Liều gây ngủ từ 30-90 mg, liều giảm đau 60-120 mg, tối đa có thể dùng tới 480 mg/ngày. Thuốc có độ an toàn cao; tuy nhiên, nếu dùng quá liều có thể gây nhiều biến chứng.
- Liều ngộ độc: chưa có tài liệu nào đề cập đến liều ngộ độc cụ thể. Tuy nhiên, theo nghiên cứu của chúng tôi, trường hợp bệnh nhân uống 300 mg/24 giờ đã ghi nhận các biến đổi về điện tim.
- Cơ chế tác dụng: ức chế hệ thống lưới và thụ thể dopamin ở não.
- Nguyên nhân gây ngộ độc: ngộ độc có thể xảy ra khi uống quá liều chủ yếu do tự tử hoặc do uống đồng thời nhiều loại biệt dược khác nhau nhằm giảm đau, an thần.
CHẨN ĐOÁN
Chẩn đoán xác định
Hỏi bệnh
Khai thác tiền sử cho thấy bệnh nhân có uống rotundin.
Triệu chứng lâm sàng
- Thần kinh: biểu hiện ức chế thần kinh trung ương; một số ít bệnh nhân có kích thích. Giảm ý thức, nặng có thể tiến triển đến hôn mê.
- Hô hấp: ức chế hô hấp, thở yếu, có thể kèm viêm phổi do sặc.
- Tim mạch: có thể gặp nhịp chậm xoang hoặc nhanh xoang; block nhĩ-thất độ I và tụt huyết áp. Trên điện tâm đồ, đa số bệnh nhân đều có bất thường; thường gặp nhất là ST chênh lên ở một hay nhiều chuyển đạo trước tim, T âm hoặc 2 pha, QTc kéo dài.
- Điện tim: tiến hành ghi điện tim khi vào viện và ra viện. Nếu có bất thường về điện tim, cần theo dõi điện tim mỗi 6-12 giờ.
- Tiêu hóa: có thể buồn nôn, nôn; đôi khi gây viêm gan, nhưng chủ yếu gặp ở bệnh nhân điều trị kéo dài.
Xét nghiệm
- Độc chất: định tính tìm rotundin trong dịch dạ dày và nước tiểu. Định lượng rotundin trong máu, nước tiểu bằng sắc kí lỏng cao áp (HPLC) hoặc sắc kí khí khối phổ (GC-MS).
- Xét nghiệm thường qui: CTM, ure, ĐGĐ, creatinin, glucose, AST, ALT.
Chẩn đoán phân biệt
- Với các thuốc ngủ và an thần khác: benzodiazepin (seduxen), gardenal; cần dựa vào xét nghiệm độc chất.
- Phân biệt hôn mê do các nguyên nhân khác: hạ/tăng đường huyết; hạ natri máu; tai biến mạch não.
ĐIỀU TRỊ
Tuân thủ các bước hồi sức cấp cứu, ưu tiên ổn định chức năng sống cho bệnh nhân khi ở tình trạng nặng. Không có thuốc giải độc đặc hiệu.
Hạn chế hấp thu
- Gây nôn nếu đến sớm và bệnh nhân tỉnh hoàn toàn.
- Nếu đã có rối loạn ý thức: rửa dạ dày sau khi đặt NKQ có bóng chèn, với lượng nước rửa tối đa từ 3-5 lít.
- Antipois Bmai: 1-2 típ uống hoặc bơm qua ống thông dạ dày sau rửa dạ dày. Nếu không dùng than hoạt 1g/kg, uống một lần kèm sorbitol 1-2 g/kg.
Hồi sức
- Bảo đảm hô hấp: với bệnh nhân có rối loạn ý thức, đặt bệnh nhân nằm tư thế nghiêng an toàn, tránh tụt lưỡi, hút đờm rãi, cho thở ôxy nếu cần.
- Nếu có hôn mê, suy hô hấp: tiến hành đặt NKQ và thở máy.
- Truyền dịch: tăng cường thải trừ chất độc; dùng natriclorua 0,9% và glucose 5%.
- Khác: nuôi dưỡng, chăm sóc, phòng chống loét.
TIÊN LƯỢNG VÀ BIẾN CHỨNG
- Ngộ độc rotundin thường ở mức độ nhẹ, tiên lượng tốt.
- Tuy nhiên cần thận trọng nguy cơ biến chứng viêm phổi do sặc và suy hô hấp. Đối với những bệnh nhân có bệnh lý tim mạch, bệnh mạch vành, các biểu hiện bất thường trên điện tâm đồ có thể làm tăng mức độ nguy hiểm.
PHÒNG TRÁNH NGỘ ĐỘC
Mặc dù là thuốc không cần kê đơn, người dân cũng không nên tự ý dùng thuốc khi chưa có ý kiến của bác sỹ vì có thể sử dụng nhiều loại biệt dược khác nhau, từ đó gây ngộ độc.
Tài liệu tham khảo
- Ngộ độc Rotudin. Hướng dẫn chẩn đoán và xử trí ngộ độc. Bộ Y Tế. 31/08/2015