Viêm não do Virus Herpes Simplex

• Khởi phát đột ngột.
• Biểu hiện thường gặp gồm sốt và đau đầu. Các dấu thần kinh khu trú gợi ý tổn thương thùy thái dương và thùy trán não, thể hiện bằng thay đổi cảm nhận mùi hoặc mất cảm giác mùi, thay đổi tính cách và mất trí nhớ. Ngoài ra, có thể xuất hiện các biểu hiện tổn thương não khác như co giật, hôn mê, v.v…
• Viêm não có thể đồng thời đi kèm viêm màng não; khi đó người bệnh có thể có cứng gáy và dấu Kernig dương tính.

• Cần nghĩ tới viêm não do HSV ở bất kỳ người bệnh nào có biểu hiện viêm não cấp tính, đặc biệt trong các trường hợp bệnh rải rác không mang tính chất mùa, khi có các biểu hiện gợi ý tổn thương thùy thái dương hoặc thùy trán não ở một bên.
• Chẩn đoán xác định viêm não do HSV: dựa vào xét nghiệm PCR ADN HSV trong dịch não tủy. Xét nghiệm có độ nhạy và độ đặc hiệu cao. PCR HSV có thể âm tính giả nếu lấy mẫu trong vòng 1-3 ngày sau khởi bệnh.

Viêm não do HSV cần được phân biệt với viêm màng não mủ và các viêm não do virus khác.

• Viêm màng não mủ: viêm màng não mủ cũng có diễn biến cấp tính, có sốt và có thể kèm rối loạn ý thức, tương tự như viêm não do HSV. DNT trong VMN mủ thường tăng protein (thường > 1 g/L), đường giảm, tế bào tăng cao (từ vài trăm đến hàng chục nghìn tế bào/mm3), chủ yếu là bạch cầu đa nhân trung tính. Soi và cấy DNT giúp xác định vi khuẩn gây bệnh.
• Viêm não do các virus khác: (viêm não Nhật Bản, các loại Enterovirus, v.v…) có thể có diễn biến tương tự viêm não do HSV; biến loạn DNT không khác biệt so với viêm não do HSV. Tổn thương não lan tỏa trên phim cộng hưởng từ thường gặp ở các viêm não do virus khác, trong khi tổn thương trong viêm não do HSV có ưu thế ở thùy trán và thùy thái dương. Xét nghiệm PCR đặc hiệu cho các virus viêm não Nhật Bản và Enterovirus có giá trị trong xác định căn nguyên này.

• Điều trị viêm não do HSV bao gồm điều trị đặc hiệu bằng thuốc kháng virus acyclovir tĩnh mạch và điều trị hỗ trợ.
• Cần chỉ định sớm acyclovir ngay khi nghi ngờ viêm não do HSV, đồng thời tiến hành các xét nghiệm chẩn đoán (MRI sọ não và pcr Herpes dịch não tủy).
• Điều trị đặc hiệu khởi đầu muộn có nguy cơ tử vong cao và để lại di chứng thần kinh nặng nề ở người bệnh có thể sống sót.

• Liều dùng: Acyclovir 10 mg/kg truyền tĩnh mạch mỗi 8 giờ. Acyclovir phải được pha đến nồng độ ≤ 7 mg/ml (tối thiểu 50 ml dung môi cho 250 mg thuốc hoặc 100 ml cho 500 mg) và truyền trong thời gian trên 1 giờ để hạn chế ảnh hưởng lên chức năng thận. Bù đủ nước trước và sau khi truyền acyclovir (dịch vào 2-3 lít/ngày), thay đổi vị trí truyền để tránh viêm mạch; thận trọng khi phối hợp các thuốc có nguy cơ gây độc cho thận và giảm liều khi người bệnh có suy thận.
• Thời gian điều trị: Điều trị acyclovir tĩnh mạch trong 10-14 ngày đối với người bệnh viêm não do HSV không suy giảm miễn dịch. Với các trường hợp viêm não do HSV nặng hoặc người bệnh suy giảm miễn dịch, thời gian điều trị có thể kéo dài đến 21 ngày. Xét nghiệm lại PCR Herpes DNT sau thời điểm này và dừng acyclovir khi không còn phát hiện được ADN của virus trong dịch não tủy. Trong trường hợp PCR còn dương tính, tiếp tục điều trị acyclovir và xét nghiệm lại PCR sau 1 tuần; dừng điều trị khi xét nghiệm âm tính.
• Không khuyến cáo acyclovir uống do khả năng hấp thu qua niêm mạc ruột thấp và nồng độ trong máu/dịch não tủy không bảo đảm.
• Nếu người bệnh được bắt đầu điều trị acyclovir tĩnh mạch do nghi ngờ viêm não do HSV nhưng sau đó chẩn đoán được loại trừ (xác định một bệnh lý khác, hoặc không có tổn thương đặc trưng trên MRI sọ não và PCR Herpes dịch não tủy âm tính), cần ngừng acyclovir.

Người bệnh viêm não do HSV ở giai đoạn sớm cần được điều trị và theo dõi tại khoa điều trị tích cực; các chức năng sống như hô hấp và tuần hoàn phải được giám sát sát sao và can thiệp khi cần thiết. Các điều trị hỗ trợ bao gồm: