Tiếp cận xử trí rắn độc cắn

Rắn độc được phân thành 02 nhóm chính: rắn hổ và rắn lục. Rắn hổ gây độc tố thần kinh, biểu hiện bằng liệt yếu, suy hô hấp, rối loạn nhịp tim; đồng thời có thể kèm suy thận và đau cơ. Tại chỗ cắn, tình trạng có thể là sưng, đau hoặc hoại tử tùy theo loại rắn. Rắn lục thường gây tổn thương tại chỗ với biểu hiện đau và hoại tử lan rộng; về toàn thân có thể gây rối loạn đông máu, kèm bầm và xuất huyết.

CÁC BƯỚC SƠ CỨU BAN ĐẦU

1. Băng ép: Rắn có độc tố thần kinh gây liệt mà ít hoặc không có tổn thương tại chỗ cắn. Không băng ép: Rắn có độc tố gây rối loạn đông cầm máu, hoại tử đáng kể tại chỗ cắn
2. Nẹp cố định, bất động ở tư thế cơ năng
3. Nhanh chóng vận chuyển bệnh nhân đến cơ sở y tế

BĂNG ÉP CỐ ĐỊNH VỊ TRÍ BỊ CẮN
Nếu băng ép cố định đúng cách, người bệnh sẽ cảm thấy dễ chịu và hạn chế được sự di chuyển của nọc độc đến tim trong khoảng 06 giờ.

1. Trấn an người bệnh.
2. Tháo bỏ trang sức tại vùng rắn cắn; không cần tháo bỏ quần áo.
3. Không cần rửa vết thương.
4. Hạn chế cử động ở tay chân có vết cắn.
5. Cho bệnh nhân nằm nghỉ.
6. Đặt tay chân bị cắn ở tư thế cơ năng khi tiến hành băng ép cố định.
   • Ở tay: các ngón tay duỗi thẳng; các ngón 2 –> 5 gấp tạo với bàn tay một góc # 90 độ; cổ tay duỗi lên; ở cổ tay xương bàn ngón tay 2 –> 5 tạo với cẳng tay một góc # 20 – 25 độ; ngón tay cái duỗi thẳng hàng với cẳng tay.
   • Ở chân: bàn chân tạo với cẳng chân một góc # 90 độ; đùi và cẳng chân duỗi thẳng; nếu gập gối thì cho phép tối đa # 15 độ so với mặt đất.
   • Đặt chi bị cắn: ở dưới hoặc ngang mức tim.
7. Sử dụng băng thun đàn hồi bề rộng #10 cm, dài # vài mét; quấn từ phần đầu của tay hoặc chân, quấn đến gối nếu là chân hoặc đến khuỷu tay nếu là tay. (Nếu không có băng thun, thay bằng quần áo hoặc tất hoặc các loại vải khác xé ra; đảm bảo độ chắc chắn, cho phép 2 ngón tay đi qua bên dưới, sờ được động mạch ở xa).
8. Dùng nẹp cố định lại (có thể dùng bất kỳ vật cứng nào như miếng gỗ, cành cây, giấy báo cuộn, miếng lót, khung ba lô..). Với chân: nẹp từ cổ chân đến bẹn. Với tay: nẹp từ bàn ngón tay đến khuỷu tay; treo tay bằng nẹp vải hoặc dây treo một góc # 90 độ.

VẾT CẮN Ổ BỤNG

• Nếu có thể, ép giữ tạo áp lực lên khu vực bị cắn nhưng không hạn chế cử động của ngực(hô hấp).
• Giữ cho bệnh nhân nằm yên.

VẾT CẮN Ở ĐẦU CỔ

• Không sơ cứu.
• Giữ cho bệnh nhân nằm yên.

NHỮNG ĐIỀU CẦN TRÁNH

1. Đi lại (co cơ có thể làm tăng hấp thu nọc độc, vì vậy cần bất động).
2. Dùng rượu, đồ uống có cafein, thuốc: asprin, thuốc huyết áp…
3. Rạch vết thương và hút bằng miệng (gây tổn thương, nhiễm trùng).
4. Dùng thiết bị hút chuyên dụng (hút áp lực cao: tổn thương tổ chức, tăng hấp thu nọc độc, hiệu quả hút độc kém ≤ 2%).
5. Chườm lạnh, phẫu thuật, sốc điện.
6. Ga rô động mạch (tắc mạch, thiếu máu cục bộ, hoại tử chi).
7. Điều trị bằng phương pháp dân giang, cổ truyền, mẹo.
8. Cố gắng bắt rắn hoặc giết rắn.

XÉT NGHIỆM CẦN LÀM